КӘСІПОРЫНДАРДАҒЫ ӨНДІРІСТІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАҒАЛАУ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2024-1-2-310-321Ключевые слова:
зиянды өндірістік тәуекелдер, зиянды өндірістік тәуекелдерді бағалау, қауіп, зиянды өндірістік тәуекелдерді анықтау, қауіпті өндірістік тәуекелдерАннотация
Бұл ғылыми мақалада өнеркәсіптегі қауіпті өндірістік тәуекелдерді анықтау мәселесі қарастырылады. Өндірістік тәуекелдер жұмысшыларға, қоршаған ортаға және жалпы кәсіпорынға ықтимал қауіп төндіреді. Зерттеудің мақсаты-осындай тәуекелдерді талдау және анықтау үшін тиімді әдістер мен құралдарды әзірлеу.Мақалада қауіпті өндірістік тәуекелдерді анықтау саласында қолданылатын әртүрлі тәсілдер мен әдістер қарастырылады. Негізгі әдістердің бірі-жүйелік тәсілге негізделген тәуекелдерді талдау және бағалау. Осы тәсіл шеңберінде ықтимал қауіптерді сәйкестендіру және бағалау, сондай-ақ оларды іске асырудың жолдары мен оның салдарын айқындау жүргізіледі.Күнделікті өндірістік қызмет барысында кезкелген өндіріс қызметкерлерінің денсаулығы мен қауіпсіздігі тәуекелге ұшырайды. Бұл процестер өндірістік кәсіпорындар мен әртүрлі ұйымдардың жұмыс барысы қызметкерге көптеген зиянды және қауіпті өндірістік факторлардың әсерімен байланысты. Қазіргі кезде жұмыс орнындағы қауіпсіздікке көп көңіл бөлінеді және тек өндірістік шығындарға ғана емес, сонымен бірге адамдарға да әкелетін жазатайым оқиғалардың санын азайтуға айтарлықтай қаражат бөлінеді. Осыған байланысты кәсіби тәуекелдерді бағалау, жұмысшылардың денсаулығын қорғау және олардың еңбек процесінде қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қажет. Сондай-ақ кәсіпорындағы тәуекелдерді бағалау, жұмыс орнындағы қауіпсіздік деңгейін арттыру және еңбекті қорғау жөніндегі қаражатты ұтымды бөлу үшін жеке өндірістік тәуекелді бағалау, нақты жағдайларға сүйене отырып және қызметкерлерді жеке немесе ұжымдық қорғауды жүргізу үшін ұйымның ресурстарын ескере отырып, тәуекелдерді бағалаудың қажетті әдістерін таңдай білу екендігі келтіріледі. Қауіпті және зиянды өндірістік тәуекелдердің пйда болу проблемалары мен себептері қаралды, сәйкестендіру әдістемесі, анықталған қауіпті және зиянды өндірістік тәуекелдерді бағалау келтірілді. Тәуекелді бағалау өнеркәсіпте технологиялық процестердің қауіпсіздігін басқару әдісі болып табылады және зиянды факторлармен байланысты қауіптің алдын алу немесе азайту жөніндегі шараларды практикалық іске асыру құралы ретінде еңбек процесін іске асыру кезінде жүйелік тәсілдің бөлігі болуы керек. Еңбекті қорғауды басқару жүйесі шеңберінде кәсіпорында тәуекелдерді бағалау кезінде қолдануға болатын матрицалық әдісі толығырақ қарастырылады. Қауіпті және зиянды тәуекелдерді іздеудің негізгі критерийлері мен элементтері жинақталып, кәсіби тәуекелдерді бағалау карталарын толтыру нұсқалары ұсынылды. Кәсіби тәуекелдердің сауатты жасалған карталары өндірістік жарақаттануды, өлімді немесе жұмыс орнындағы басқа да жазатайым оқиғаларды азайтуға ықпал етуі мүмкін екендігі атап өтілді.Библиографические ссылки
Тимофеева, С.С. Методы и технологии оценки производственных рисков [Текст]: практические работы для магистрантов по направлению 280700 «Техносферная безопасность» / С.С Тимофеева. - Иркутск : Изд-во ИрГТУ, 2014. – 177 с.
Лебедева, А.В. Разработка системы управления стратегическими рисками на предприятиях промышленности [Текст] автореф. дис. ... канд. экон. наук : 08.00.05/ Лебедева Анна Владимировна. – Москва, 2015 - 178 с.
Бакашин, П.Е. Сопоставление формального и рационального подходов в рискменеджменте на промышленных предприятиях [Текст] / П.Е. Бакашин. // Евразийский союз ученых, 2015. – № 5.- C.23–25.
Суслов, А.С. Анализ и оценка производственных рисков на промышленном предприятии [Текст] автореф. дис. ... канд. экон. наук : 38.04.01/ А.С. Суслов. – Екатеренбург, 2019 - 94 с.
Бадалова, А.Г. Управление рисками деятельности предприятия [Текст]: учеб. пособ. / А.Г. Бадалова, А.В. Пантелеев. - М.: Вузовская книга, 2016. - 234 c.
Егорушкина, Т.Н. Значение риск-менеджмента в управлении рисками на предприятии [Текст] / Т.Н. Егорушкина, Д.Д. Ковляметов // «Концепт», 2016. – №17.- С.439.
Плошкин, В.В. Оценка и управление рисками на предприятиях [Текст]: учеб. пособ. / В.В. Плошкин // Оскол: ТНТ, 2013. – № 2. – С.448.
Щенников, Н.И. Пути снижения производственного травматизма [Текст] / Н.И. Щенников, Г.В. Пачурин // Современные наукоемкие технологии, 2018. - № 4.- С.103.
Кукин, П.П. Безопасность жизнедеятельности. Безопасность технологических процессов и производств. Охрана труда [Текст]: учебник / П.П. Кукин, В.Л. Лапин, Н.Л. Пономарев. – Москва : Высшая школа, 2014. – 319 с.
Зайцева, Н.В. Совершенствование нормативно-правовой базы анализа профессионального риска в области гигиены и обеспечения безопасности труда [Текст] / Н.В. Зайцева, П.З. Шур, В.Б. Алексеев // Медицина труда и промышленная экология. – 2014. – №12. – С.4.
Дюсебаев, М. К. «Безопасность жизнедеятельности» [Текст] : Методические указания к выполнению раздела в дипломных проектах / М.К. Дюсебаев . – Алматы.: АИЭС, 2015 – 27 с.
Брусенцов, С.Г. Роль охраны труда на производстве [Текст] / Брусенцов С.Г. // Концепт. – 2015. –№ 12. – С.6.
Қазақстан Республикасы. Стандарттар. ISO 45001 Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау менеджменті жүйесі. Талаптар және қолдану жөніндегі нұсқаулар [Текст] стандарт [жарияланды 12 наурыз 2018 ж.] – 40 б.
Измерова, Н.Ф. Профессиональный риск для здоровья работников [Текст]: Руководство / Н.Ф. Измерова, Э.И. Денисова. – Москва : Тровант, 2017 - 448 с.
Филиппов, А.А. Производственный травматизм и направления его профилактики [Текст] / А.А.Филиппов, Г.В.Пачурин, Н.И.Щенников, Т.И. Курагина. // Современные наукоемкие технологии, 2016. –№1. –С. 45-46.
Некоторые аспекты обеспечения промышленной безопасности опасных объектов: коллективная монография [Текст] / Казан. нац. исслед. технол. ун-т.– Казань: Изд-во Академии наук РТ, 2019. – 160 с.
Дуйсекенов, А.М. Системный подход к управлению охраной труда и необходимость его реализации в деятельности предприятия при проведении технического диагностирования газопроводов [Текст] / А.М. Дуйсекенов, В.С. Кухта. // Наука и образование, 2018. – №2.- С.151-155.
Казак, А.С. Оценка опасности участков газопроводов, проходящих через морские акватории [Текст] / А.И. Овсяник, А.В. Песков, Д.И. Брык // Сб. науч. статей Х Междунар. науч.-практ. конф. «Актуальные проблемы регулирования природной и техногенной безопасности» – М., 2016.- С.262–267.
Азғалиев, Ж.С. Өндірістік жарақаттану мен жазатайым оқиғаларды талдау [Мәтін] / Ж.С. Азғалиев, А.С. Ибраев, Е.Б. Камал, А.О Каршгиев, Ғ.С. Жатани // Ғылым және білім, 2023. – № 2.–153 -163 б.
Перетятько, А.В. Аварийность и травматизм на обьектах хранения нефтепродуктов [Текст] / А. В. Перетятько., А.С. Ибраев, А.С. Азғалиев, А.Ж Абугалиев //Наука и образование, 2023. – №1.- С. 217-225.
REFERENCES
Timofeeva, S.S. Metody i tekhnologii ocenki proizvodstvennyh riskov [Tekst]: prakticheskie raboty dlya magistrantov po napravleniyu 280700 «Tekhnosfernaya bezopasnost'» / S.S Timofeeva. - Irkutsk : Izd-vo IrGTU, 2014. – 177 s.
Lebedeva, A.V. Razrabotka sistemy upravleniya strategicheskimi riskami na predpriyatiyah promyshlennosti [Tekst] avtoref. dis. ... kand. ekon. nauk : 08.00.05/ Lebedeva Anna Vladimirovna. – Moskva, 2015 - 178 s.
Bakashin, P.E. Sopostavlenie formal'nogo i racional'nogo podhodov v riskmenedzhmente na promyshlennyh predpriyatiyah [Tekst] / P.E. Bakashin. // Evrazijskij soyuz uchenyh, 2015. – № 5.- C.23–25.
Suslov, A.S. Analiz i ocenka proizvodstvennyh riskov na promyshlennom predpriyatii [Tekst] avtoref. dis. ... kand. ekon. nauk : 38.04.01/ A.S. Suslov. – Ekaterenburg, 2019 - 94 s.
Badalova, A.G. Upravlenie riskami deyatel'nosti predpriyatiya [Tekst]: ucheb. posob. / A.G. Badalova, A.V. Panteleev. - M.: Vuzovskaya kniga, 2016. - 234 c.
Egorushkina, T.N. Znachenie risk-menedzhmenta v upravlenii riskami na predpriyatii [Tekst] / T.N. Egorushkina, D.D. Kovlyametov // «Koncept», 2016. – №17.- S.439.
Ploshkin, V.V. Ocenka i upravlenie riskami na predpriyatiyah [Tekst]: ucheb. posob. / V.V. Ploshkin // Oskol: TNT, 2013. – № 2. – S.448.
SHCHennikov, N.I. Puti snizheniya proizvodstvennogo travmatizma [Tekst] / N.I. SHCHennikov, G.V. Pachurin // Sovremennye naukoemkie tekhnologii, 2018. - № 4.- S.103.
Kukin, P.P. Bezopasnost' zhiznedeyatel'nosti. Bezopasnost' tekhnologicheskih processov i proizvodstv. Ohrana truda [Tekst]: uchebnik / P.P. Kukin, V.L. Lapin, N.L. Ponomarev. – Moskva : Vysshaya shkola, 2014. – 319 s.
Zajceva, N.V. Sovershenstvovanie normativno-pravovoj bazy analiza professional'nogo riska v oblasti gigieny i obespecheniya bezopasnosti truda [Tekst] / N.V. Zajceva, P.Z. SHur, V.B. Alekseev // Medicina truda i promyshlennaya ekologiya. – 2014. – №12. – S.4.
Dyusebaev, M. K. «Bezopasnost' zhiznedeyatel'nosti» [Tekst] : Metodicheskie ukazaniya k vypolneniyu razdela v diplomnyh proektah / M.K. Dyusebaev . – Almaty.: AIES, 2015 – 27 s.
Brusencov, S.G. Rol' ohrany truda na proizvodstve [Tekst] / Brusencov S.G. // Koncept. – 2015. –№ 12. – S.6.
Қazaқstan Respublikasy. Standarttar. ISO 45001 Eңbek қauіpsіzdіgі zhәne densaulyқ saқtau menedzhmentі zhүjesі. Talaptar zhәne қoldanu zhөnіndegі nұsқaular [Tekst] standart [zhariyalandy 12 nauryz 2018 zh.] – 40 b.
Izmerova, N.F. Professional'nyj risk dlya zdorov'ya rabotnikov [Tekst]: Rukovodstvo / N.F. Izmerova, E.I. Denisova. – Moskva : Trovant, 2017 - 448 s.
Filippov, A.A. Proizvodstvennyj travmatizm i napravleniya ego profilaktiki [Tekst] / A.A.Filippov, G.V.Pachurin, N.I.SHCHennikov, T.I. Kuragina. // Sovremennye naukoemkie tekhnologii, 2016. –№1. –S. 45-46.
Nekotorye aspekty obespecheniya promyshlennoj bezopasnosti opasnyh ob"ektov: kollektivnaya monografiya [Tekst] / Kazan. nac. issled. tekhnol. un-t.– Kazan': Izd-vo Akademii nauk RT, 2019. – 160 s.
Dujsekenov, A.M. Sistemnyj podhod k upravleniyu ohranoj truda i neobhodimost' ego realizacii v deyatel'nosti predpriyatiya pri provedenii tekhnicheskogo diagnostirovaniya gazoprovodov [Tekst] / A.M. Dujsekenov, V.S. Kuhta. // Nauka i obrazovanie, 2018. – №2.- S.151-155.
Kazak, A.S. Ocenka opasnosti uchastkov gazoprovodov, prohodyashchih cherez morskie akvatorii [Tekst] / A.I. Ovsyanik, A.V. Peskov, D.I. Bryk // Sb. nauch. statej H Mezhdunar. nauch.-prakt. konf. «Aktual'nye problemy regulirovaniya prirodnoj i tekhnogennoj bezopasnosti» – M., 2016.- S.262–267.
Azғaliev, ZH.S. Өndіrіstіk zharaқattanu men zhazatajym oқiғalardy taldau [Mәtіn] / ZH.S. Azғaliev, A.S. Ibraev, E.B. Kamal, A.O Karshgiev, Ғ.S. ZHatani // Ғylym zhәne bіlіm, 2023. – № 2.–153 -163 b.
Peretyat'ko, A.V. Avarijnost' i travmatizm na ob'ektah hraneniya nefteproduktov [Tekst] / A. V. Peretyat'ko., A.S. Ibraev, A.S. Azғaliev, A.ZH Abugaliev //Nauka i obrazovanie, 2023. – №1.- S. 217-225.
