БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ АЙМАҒЫНДА ӨСІРІЛЕТІН АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ ӘРТҮРЛІ ПІСУ МЕРЗІМДЕРІНЕ ОРАЙ ҮЗДІК НҰСҚАЛАРЫН ТАҢДАУ
қазақ тілі
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2024-4-2-115-123Аннотация
Өсімдік шаруашылығы салаларын дамытудың жалғыз жолы – оларды тұрақты түрде жаңа сорттармен жаңарту, өнім өндірудің қарқынды технологияларын енгізу, соның ішінде алма ағашының жоғары сапалы отырғызу материалдарын пайдалану арқылы қарқынды ету. Бұл мәселені шешуде әлемнің жетекші елдерінің ұлттық экономикаларының басым бағыттарының бірі болып отыр. Алма көшеттерінің өнімдерін арттырудың маңызды қоры вирустық және микроплазмалық аурулардан болатын шығындарды азайтуда жатыр. Жеміс-жидек дақылдарының созылмалы вирустық ауруларынан туындайтын үлкен және тұрақты өнім шығындары питомниктерді вирустардан таза, отырғызу материалдарын өндіруге көшіруді талап етеді. Бұл үшін заманауи, сенімді экспресс-вирустық бақылау әдістерін қолдану қажет.
Қазіргі уақытта нарықта қаржылық табысты қамтамасыз ету үшін шаруашылық тұрғысынан құнды және бейімделу қасиеттері жоғары, сонымен қатар жоғары өнімділікке, сапалы тауарлық түрге, тасымалдауға төзімді және ұзақ уақыт сақтауға қабілетті жеміс дақылдарының сорттары қажет. Алма бағының рентабельділігінің негізі – ұтымды технология, ағаштарға дұрыс күтім жасау және сорттарды дұрыс таңдау. Айта кету керек, реформалар басталғанға дейінгі жылдары Батыс Қазақстан аймағындағы алма ағаштарының орташа өнімділігі 40-50 ц/га-дан аспаған.
Библиографические ссылки
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Житель Уральска Кайрат Каримов возрождает яблоневые сады [Текст] / https://khabar.kz/ru/news/item/ 115650-zhitel-uralska- kajrat – karimov – vozrozhdaet-yablonevye – sady/2019.
Избасаров, Д.С. Основы современного интенсивного сада в Казахстане [Текст] /
Д.С. Избасаров, К.Г. Карычев // Наука селу. Вестник Академии с.-х. наук. -Алматы: АСХН РК. -2001. -№ 1. -С.11-13.
Карычев, К.Г. Новые слаборослые подвои для посадки продуктивных садов [Текст] / К.Г.Карычев, А.И.Янкова // Научное обеспечение Государственной агропродовольственной программы Республики Казахстан на 2003-2005 годы. -Астана, 2003.- 297с.
Савин, Е.З. Поведение клоновых подвоев яблони в маточнике и питомнике в условиях степной зоны Южного Урала [Текст] / Е.З. Савин [ и др.] // Вестник ОГУ. -2010. -№ 6. -С. 20-28.
Мурсалимова, Г.Р. Хозяйственно-биологическая характеристика перспективного клонового подвоя яблони [Текст] / Г.Р.Мурсалимова // Современное садоводство – Contemporary horticulture. -2017. -№4. -С. 15-19.
Каримов, К.Б. Изучение приживаемости вегетативно размножаемых подвоев яблони в маточнике и питомнике в условиях Западно-Казахстанской области [Текст] / К.Б. Каримов //Сборник материалов республиканской научно-практической конференции «Ивановские чтения – 2019». - Уральск -2019. –С. 2-5.
Шауленова, А. Г. Научные основы производства саженцев яблони в Западно-Казахстанской области [Текст] / А.Г. Шауленова, А.С. Касенова, Р. М. Умурзакова,
Е.Е. Аюпов // Наука и образование. - 2020. - № 3-2(60). - С.77-82.
Седова, Е.Н. Программа и методика сортоизучения плодовых, ягодных и орехоплодных культур [Текст] / Е.Н. Седова, Т.П. Огольцова // Рос. акад. с.-х. наук. Всерос. науч.-исслед. ин-т селекции плодовых культур. - Орел : ВНИИСПК, 1999. - 606 с.
Андриенко, М.В. Методика изучения подвоев плодовых культур в Украиской ССР [Текст] / М.В. Андриенко, И.П. Гулько. - Киев, УНИИС, 1990. - 103 с.
Доспехов, Б.А. Методика полевого опыта (с основами статистической обработки результатов исследований) [Текст] / Б. А.Доспехов . -М.: Агропромиздат, 1985. - 351 с.
Алферов, В.А. Подвои плодовых пород [Текст] / В.А Алферов,Т.С. Ивашкова, Г.М. Дей// Питомник плодовых, ягодных и орехоплодных культур. – Краснодар. Издательско-полиграфическое и книготорговое производственное объединение «Адыгея», 1992.- С. 14-33.
Алфёров, В.А. Технологические резервы получения качественного посадочного материала [Текст]/В.А. Алферов // Оптимизация породно-сортового состава и систем возделывания плодовых культур. - Краснодар, СКЗ НИИСВ Россельхозакадемия, 2003. -
С. 280-287.
Андреева, Н.В. Влияние подвоев на рост и плодоношение различных сортов яблони [Текст] / Н.В.Андреева // Проблемы интенсификации садоводства. –Мичуринск: Мичуринское производственное полиграфическое объединение, 1989. – 213 с. – С. 25 – 26.
Андриенко, М.В. Методика изучения подвоев плодовых культур в Украиской ССР [Текст] / М.В. Андриенко, И.П. Гулько. - Киев, 1990. - 103 с
Попов, В.Н. Семеноводство плодовых культур и его значение в повышении качества продукции садоводства [Текст] / В.Н. Попов // Состояние и пути повышения эффективности садоводства Краснодарского края. – Краснодар, 1997. – С. 60-71.
Ефимова, И.Л. Плодоношение яблони на разных слаборослых подвоях в зависимости от плотности посадки [Текст] / И.Л. Ефимова // Плодоводство и ягодоводство России. -2017. – Т. XLIX. – C.121-124.
Ефимова, И.Л. Применение регуляторов роста в маточнике подвоев яблони [Текст] / И.Л. Ефимова, Н.В. Дрофичева // Плодоводство и ягодоводство России. – 2011. – Т. 26. –
С. 348-352.
Fallahi, E. Effects of tree rootstocks on photosynthesis, leaf mineral nutrition, and vegetative growth of BC-2 Fuji apple trees. [Text]/ E. Fallahi [ and etc.] // J. Plant Nutr. -2001, - No.24, -P. 827–834.
Hermans, C. How do plants respond to nutrient shortage by biomass allocation [Text] / C.Hermans [ and etc.] // Trends Plant Sci. -2006, - No.11, -P.610–617.
Kviklys, D. Baltic fruit rootstock studies: evaluation of 12 apple rootstocks in North-East Europe. [Text] / D. Kviklys, N. Kvikliene, A.Bite, J.Lepsis, T.Univer, N.Univer, N.Uselis,
J. Lanauskas, L. Buskiene.// Hortic. Sci. -2012, - No.39, -P.1–7.
Kviklys, D. Baltic fruit rootstock studies: evaluation of apple (Malus domestica Borkh.) new rootstocks [Text] / D.Kviklys [ and etc.] // Zemdirbyste. – 2013, - No.100, -P. 441–446
Alizadeh, A. Effect of drought stress on apple dwarf rootstocks [Text] / A.Alizadeh,
V. Alizade, L. Nassery, A.Eivazi// Tech. J. Eng. App. Sci. -2011, - No.1 (3), -P.86–94.
Atkinson, D.G., 1980. The distribution and effectiveness of the roots of tree crops [Text] /
D.G. Atkinson // Hortic. Rev. -1980, - No.2, -P.424–490.
REFERENCES
Uralsk resident Kairat Karimov revives apple orchards [Текст] / https: https://khabar.kz/ru/news/item/ 115650-zhitel-uralska- kajrat – karimov – vozrozhdaet-yablonevye – sady/2019.
Izbasarov, D.S. Basics of a modern intensive orchard in Kazakhstan [Text] /
D.S. Izbasarov, K.G. Karychev // Science of the village. Bulletin of the Academy of agricultural sciences. - Almaty: ASKH RK. - 2001. - No. 1. - P.11-13.
Karychev, K.G. New dwarf rootstocks for planting productive orchards [Text] / K.G.Karychev, A.I.Yankova // Scientific support for the State agro-food program of the Republic of Kazakhstan for 2003-2005. - Astana, 2003.- 297 p.
Savin, E.Z. Behavior of clonal apple rootstocks in the mother plantation and nursery in the steppe zone of the Southern Urals [Text] / E.Z. Savin [ and etc.] // Bulletin of OSU. - 2010. - No. 6. - P. 20-28.
Mursalimova, G.R. Economic and biological characteristics of a promising clonal apple rootstock [Text] / G.R. Mursalimova // Contemporary horticulture. - 2017. - No. 4. - P. 15-19.
Karimov, K.B. Study of the survival rate of vegetatively propagated apple rootstocks in a mother plantation and nursery in the conditions of the West Kazakhstan region [Text] / K.B. Karimov // Collection of materials of the republican scientific and practical conference "Ivanovo Readings - 2019". - Uralsk -2019. - P. 2-5.
Shaulenova, A. G. Scientific foundations of apple seedling production in the West Kazakhstan region [Text] / A. G. Shaulenova [ and etc.] // Science and education. - 2020. - No. 3-2 (60). - P. 77-82.
Sedova, E. N. Program and methods for variety study of fruit, berry and nut crops [Text] /
E. N. Sedova, T. P. Ogoltsova // Rus. acad. of agricultural sciences. All-Russian research institute of fruit crop selection. - Orel: VNIISPK, 1999. - 606 p.
Andrienko, M.V. Metodika izucheniya podvoev plodovyh kul'tur v Ukrainskoj SSR [Tekst] / M.V. Andrienko, I.P. Gul'ko. - - Kiev, CNIIS, 1990. - 103 s.
Dospekhov, B.A. Methodology of field experiment (with the basics of statistical processing of research results). [Text] / B.A. Dospekhov // -M .: Agropromizdat, 1985. - 351 p.
Alferov, V.A. Rootstocks of fruit species [Text]: / V.A. Alferov, T.S. Ivashkova, G.M. Dey // Nursery of fruit, berry and nut crops. - Krasnodar. Publishing, printing and book-selling production association "Adygea", 1992.- P. 14-33.
Alferov, V.A. Technological reserves for obtaining high-quality planting material [Text] / V.A. Alferov // Optimization of breed-variety composition and cultivation systems of fruit crops. - Krasnodar, SKZ NIISV Russian Agricultural Academy, 2003. - P. 280-287.
Andreeva, N.V. Influence of rootstocks on the growth and fruiting of various apple varieties [Text] / N.V. Andreeva // Problems of horticulture intensification. - Michurinsk: Michurinsk Production Printing Association, 1989. - 213 p. - P. 25 - 26.
Andreeva, N.V. The influence of rootstocks on the growth and fruiting of various varieties of apple trees [Text] / N.V. Andreeva // Problems of intensification of horticulture. – Michurinsk: Michurinsk Production Printing Association, 1989. – 213 p. – P. 25 – 26.
Popov, V.N. Seed production of fruit crops and its importance in improving the quality of horticultural products [Text] / V.N. Popov // The state and ways to improve the efficiency of horticulture in the Krasnodar Territory. - Krasnodar, 1997. - P. 60-71.
Efimova, I.L. Fruiting of apple trees on different dwarf rootstocks depending on planting density [Text] / I.L. Efimova // Fruit growing and berry growing of Russia. -2017. - T. XLIX. -
P.121-124.
Efimova, I.L. Application of growth regulators in the mother plantation of apple rootstocks [Text] / I.L. Efimova, N.V. Droficheva // Fruit growing and berry growing of Russia. – 2011. – T. 26. – P. 348-352.
Fallahi, E. Effects of tree rootstocks on photosynthesis, leaf mineral nutrition, and vegetative growth of BC-2 Fuji apple trees [Text] / E. Fallahi [ and etc.] // J. Plant Nutr. -2001, - No.24, -P. 827–834.
Hermans, C. How do plants respond to nutrient shortages by biomass allocation [Text] /
C. Hermans [ and etc.] // Trends Plant Sci. -2006, - No.11, - P.610–617.
Kviklys, D. Baltic fruit rootstock studies: evaluation of 12 apple rootstocks in North-East Europe [Text] / D. Kviklys [ and etc.] // Hortic. Sci. -2012, - No.39, -P.1–7.
Kviklys, D. Baltic fruit rootstock studies: evaluation of apple (Malus domestica Borkh.) new rootstocks [Text] / D.Kviklys [ and etc.] // Zemdirbyste. – 2013, - No.100, -P. 441–446
Alizadeh, A. Effect of drought stress on apple dwarf rootstocks [Text] / A.Alizadeh [ and etc.] // Tech. J. Eng. App. Sci. -2011, - No.1 (3), -P.86–94.
Atkinson, D.G. The distribution and effectiveness of the roots of tree crops [Text] /
D.G. Atkinson // Hortic. Rev. -1980, - No.2, -P.424–490.
