ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕГІ ІРІ ҚАРА МАЛДЫҢ ИНВАЗИЯЛЫҚ КЕРАТОКОНЪЮНКТИВИТІ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-1-1-39-50Ключевые слова:
Thelasia, кератоконъюнктивит, крупный рогатый скот, микроскопия, лакримацияАннотация
Телязиоз - ауылшаруашылық малдарының конъюнктивасында, көзжасы-кеңсірік түтікшесі мен көзжасы безінде тоғышарлық ететін Thelazia rhodesi, Thelazia gulosa және Thelazia skjabini нематодтары тудыратын гельминтоз. Ауру көздің кілегейлі және қасаң қабығының қабынуымен, лакримация, фотофобия, гиперемия, жергілікті ауырсыну, дене қызуының көтерілуі, көз қарашығына ақ түсіп, ауру асқынған жағдайда ойық жараға айналып, жартылай не толық соқыр болып қалумен сипатталады. 2020-2021 жылдар аралығында Алматы, Жетісу, Түркістан облыстарының жеке шаруа қожалықтарындағы 21 қодас және ет бағытындағы Қазақтың ақбас сиыры, Абердин-Ангус, Герефорд асыл тұқымды 500 ірі қара малды клиникалық зерттеуден өткізіп, кератоконъюнктивиттің клиникалық көріністері бар 214 ірі қара малдан 154 көз шайындысын микроскопия арқылы зерттегенде, 40 сынама оң нәтиже көрсетті. Нематодтар Thelazia rhodesi түріне жататындығы анықталды. Іле-Алатау ұлттық бағының тау бөктерінде басқа да ауылшарушылық жануарларымен бір эпизоотологиялық бірлікте жайылатын қодастарда кератокоъюнктивит белгілері байқалғанмен, Thelazia балаң құрты анықталмады. Қазақстан Республикасының территориясында ірі қара мал телязиозынан келетін экономикалық шығын және жануарлардың ағзасына патогендік әсері алаңдатушылық тудырады. Инвазияланған мал ағзасында телязия нематодтарды жыл он екі ай өміршеңдігін жоғалтпайтындығы нозоареал шекарасының ұлғаюына септігін тигізеді. Сол себепті індетке қарсы іс-шаралардың тиімділігін арттыру қажеттілігі туындайды.
Библиографические ссылки
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Diversity of Thelazia spp. in domestic cattle from Romania: epidemiology and molecular diagnosis by a novel multiplex PCR [Теxt] / V.D. Cotuțiu [and etc.] // Parasit Vectors. – 2023. - Nov 3;16(1):400. doi: 10.1186/s13071-023-06012-8.
A Second Case of Human Conjunctival Infestation With Thelazia gulosa and a Review of T. gulosa in North America [Теxt] / R.S. Bradbury [and etc.] // Clin Infect Dis. – 2020. - Jan 16;70(3):518-520. doi: 10.1093/cid/ciz469. Erratum in: Clin Infect Dis. 2020 May 23;70(11):2459. doi: 10.1093/cid/ciz1128. PMID: 31638142
A report of the unusual lesions caused by Thelazia gulosa in cattle [Теxt] / Е. Bani Hassan [and etc.] // Vet Parasitol Reg Stud Reports. – 2017. - Jan;7:62-65. doi: 10.1016/j.vprsr.2016.12.006. Epub 2016 Dec 19. PMID: 31014660.
Ecologia di Thelazia spp. e dei vettori in Italia [Теxt] / А. Giangaspero, D.Traversа, D. Otranto // Parassitologia. – 2004. - Jun;46(1-2):257-9. Italian. PMID: 15305729.
Molecular characterization of Thelazia lacrymalis (Nematoda, Spirurida) affecting equids: a tool for vector identification. [Теxt] / D. Traversa [and etc.] // Mol Cell Probes. – 2005. - Aug;19(4):245-9. doi: 10.1016/j.mcp.2005.01.005. Epub 2005 Apr 18. PMID: 16038792.
A Case of Human Thelaziasis and Review of Chinese Cases. [Теxt] / D. Liu [and etc.] // Acta Parasitol. - 2020. - Sep;65(3):783-786. doi: 10.2478/s11686-020-00190-6. Epub 2020 Mar 6. PMID: 32144548.
Human Ocular Thelaziasis: A Case Report from Indonesia [Теxt] / LK. Harlimton [and etc.] // Case Rep Ophthalmol. – 2022. - Jun 10;13(2):446-452. doi: 10.1159/000525117. PMID: 35950017; PMCID: PMC9247524.
Thelazia callipaeda Eyeworms in American Black Bear [Теxt] / С. Sobotyk [and etc.] // Pennsylvania, USA, 2023. Emerg Infect Dis. – 2024. - Sep;30(9):1961-1964. doi: 10.3201/eid3009.240679. PMID: 39174020; PMCID: PMC11346993.
Глазунова, Л.А., Глазунов, Ю.В. Телязиоз, вызванный helazia callipaeda [Текст] / Л.А. Глазунова, Ю.В. Глазунов // Российский паразитологический журнал. - Том 17, №2, 2023. - с. 214-223. https://doi.org/10.31016/1998-8435-2023-17-2-214-223
First report of Thelazia callipaeda (Spirurida, Thelaziidae) in wolves in Italy [Теxt] / D. Otranto [and etc.] // J Wildl Dis. – 2007. - Jul;43(3):508-11. doi: 10.7589/0090-3558-43.3.508. PMID: 17699090.
Скрябин, К.И. Проблемы борьбы с массовым очервлением с.-х. животных [Текст] / К.И. Скрябин // учебник. - 1935. - С.139-144. chrome- extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://istmat.org/files/uploads/22433/sh_1935_skryabin.pdf (дата обращения 02.10.2024)
Ірі қара мал моракселлезін балауда кездесетін ілеспе патогендерің құрылымдық құрамы [Мәтін] / К.Е. Боранбаева [және т. б.] //, Ғылым және білім. Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ғылыми-практикалық журналы. ISSN 2305-9397. № 1-1 (69). - 2023ж. https://doi.org/10.56339/2305-9397-2023-1-1-42-50
Лаишевцев, А.И., Капустин, А.В. Структурный состав бактериальной и грибной микрофлоры глаза крупного рогатого скота при инфекционных кератоконъюнктивитах [Текст] / А.И. Лаишевцев, А.В. Капустин // Russian journal of agricultural and socioeconomic sciences, 9(57), September. - 2016. - С.97-104. http://dx.doi.org/10.18551/rjoas.2016-09.14
Rogers, D.G. Pathogenesis of Corneal Lesions Caused by Moraxella bovis in Gnotobiotic Calves [Теxt] / D.G.Rogers [and etc.] // Vet. Pathol. -1987. - V. 24. - № 4, - P. 287-295.
Angelos, J.A. Differentiation of Moraxella bovoculi sp. nov. from other coccoid moraxellae by the use of polymerase chain reaction and restriction endonuclease analysis of amplified DNA [Теxt] / J. A. Angelos, L. M. Ball // J. Vet. Diagn. Invest. - 2007. – V. 19. P. 532 – 534.
Shen, H.G. Development and evaluation of a multiplex real-time PCR assay for the detection and differentiation of Moraxella bovis, Moraxella bovoculi and Moraxella ovis in pure culture isolates and lacrimal swabs collected from conventionally raised cattle [Теxt] / H.G. Shen [and etc.] // J. Appl. Microbiol. 111. – 2017. – Р.1037–1043.
Strochkov, V. Development and evaluation of a multiplex polymerase chain reaction in real-time for differential diagnosis of Moraxella-induced keratoconjunctivitis in livestock [Теxt] / V. Strochkov [and etc.] // Veterinary World, 16(12). – 2023. - 2526-2532. https://doi: org/10.14202/vetworld.2023.2526-2532
Kirkwood, B. J. Normal flora of the external eye [Теxt] / Kirkwood B. J. // J. Amer. Sci. Ophthal. Regist. Nurs. - 2007. - Vol. 32, N 1. - P. 12–13.
HLOU, CHANG The Bacterial Flora of the Normal Conjunctiva [Теxt] / HLOU CHANG // Devorah et al. American Journal of Ophthalmology, Volume 18, Issue 12. – 1954. - 1114 – 1116. https://doi.org/10.1016/S0002-9394(35)90566-9
Rosebury, T. Microorganisms indigenous to man [Теxt] / T. Rosebury // N.Y., 1962. — P. 45–65.
Каранадзе, Н.А., Южаков, A.M. Изучение бактериальной флоры конъюнктивы глаз и ее чувствительности к антибиотикам [Текст] / Н.А. Каранадзе, A.M. Южаков // Офтальмол. журн. - 1984. - № 1. - С. 54–57.
Глазунова, Л.А, Глазунов, Ю.В. Экономический ущерб, причиняемый телязиозом крупного рогатого скота [Текст] / Л.А. Глазунова, Ю.В. Глазунов // Проблемы развития АПК региона №3 (39). - 2019. - С.167-172.
Крастин, Н. И. Расшифровка биологического цикла второго возбудителя телязиоза крупного рогатого скота [Текст] / Н. И. Крастин // Ветеринария. – 1950. – № 2. – С. 20–21.
Третьякова, О. Н. Методика исследования глаз крупного рогатого скота на зараженность телязиями [Текст] / О. Н. Третьякова // Материалы науч. конф. ВОГ. – 1965. – Ч. 3. – С. 269–270.
Антонов, Б.И. Лабораторные исследования в ветеринарии: Вирусные, риккетсиозные и паразитарные болезни [Текст] / Б.И. Антонов [и др.] // Справочник.Под ред. Б. И. Антонова. - М.: Агро- промиздат. - 1987. - С.184-185.
Diversity of Thelazia spp. in domestic cattle from Romania: epidemiology and molecular diagnosis by a novel multiplex PCR [Теxt] / V.D. Cotuțiu [and etc.] // Parasites Vectors 16, 400 (2023). – 2023. - https://doi.org/10.1186/s13071-023-06012-8
Сравнительная эффективность применения паразитарных препаратов при телязиозе крупного рогатого скота в Костанайской области [Текст] / М.Ж. Аубакиров, Н.А. Шамгунов, Ш.С. Габдуллин // Наука и образование, научно-практический журнал ЗКАТУ им. Жангир хана. №1-1. DOI 10.52578/2305-9397-2024-1-1-40-49
Сравнительная диагностика при инфекционном и инвазионном кератоконъюнктивтах крупного рогатого скота [Текст] / Р.С. Саттарова [и др.] // Микробиология және вирусология, 4(43). https://doi.org/10.53729/MV-AS.2023.04.09
The efficacy of ivermectin against Thelazia rhodesii (Desmarest, 1828) in the eyes of cattle [Теxt] / М.D. Soll [and etc.] // Vet Parasitol. – 1992. - Apr;42(1-2):67-71. doi: 10.1016/0304-4017(92)90103-g. PMID: 1615631.
Деткова, Е.А. Применение комплекса витаминов А, D 3, Е в комплексной терапии лечения кератоконъюнктивита крупного рогатого скота, вызванного телязиозом [Текст] / Е.А. Деткова // «Молодыеаграрии Ставрополья»: сборник научных трудов молодых ученых по материалам 85-й научно-практической конференции. - Ставрополь: Агрус -2020. -С. 53-55.
Батыс Қазақстан облысында мүйізді ірі қара телязиозының маусымдық динамикасы және телязиялармен инвазиялану мерзімі [Текст]/ Ф.Х. Нуржанова, Абекешев Н.Т., Абдрахманов Р.Г., Шалменов М.Ш. // Наука и образование, научно-практический журнал ЗКАТУ им. Жангир хана. №3-1 (72). - 2023. DOI 10.52578/2305-9397-2023-3-1-29-38
Ахметжанов, О.Н., Толеш, Т.К. Шығыс Қазақстан облысы шаруашылықтарында мүйізді ірі қара телязиозының таралуы және емдеу оның нәтижелері [Мәтін] / О.Н. Ахметжанов, Т.К. Толеш // Молодой ученый. № 13 (303). - 2020. - С. 246-249. URL: https://moluch.ru/archive/303/68450/ (дата обращения: 08.10.2024).
REFERENCES
Diversity of Thelazia spp. in domestic cattle from Romania: epidemiology and molecular diagnosis by a novel multiplex PCR [Text] / V.D. Cotuțiu [and etc.] // Parasit Vectors. – 2023. - Nov 3;16(1):400. doi: 10.1186/s13071-023-06012-8.
A Second Case of Human Conjunctival Infestation With Thelazia gulosa and a Review of T. gulosa in North America [Text] / R.S. Bradbury [and etc.] // Clin Infect Dis. – 2020. - Jan 16;70(3):518-520. doi: 10.1093/cid/ciz469. Erratum in: Clin Infect Dis. 2020 May 23;70(11):2459. doi: 10.1093/cid/ciz1128. PMID: 31638142
A report of the unusual lesions caused by Thelazia gulosa in cattle [Text] / E. Bani Hassan [and etc.] // Vet Parasitol Reg Stud Reports. – 2017. - Jan;7:62-65. doi: 10.1016/j.vprsr.2016.12.006. Epub 2016 Dec 19. PMID: 31014660.
Ecologia di Thelazia spp. e dei vettori in Italia [Text] / A. Giangaspero, D.Traversa, D. Otranto // Parassitologia. – 2004. - Jun;46(1-2):257-9. Italian. PMID: 15305729.
Molecular characterization of Thelazia lacrymalis (Nematoda, Spirurida) affecting equids: a tool for vector identification. [Text] / D. Traversa [and etc.] // Mol Cell Probes. – 2005. - Aug;19(4):245-9. doi: 10.1016/j.mcp.2005.01.005. Epub 2005 Apr 18. PMID: 16038792.
A Case of Human Thelaziasis and Review of Chinese Cases. [Text] / D. Liu [and etc.] // Acta Parasitol. - 2020. - Sep;65(3):783-786. doi: 10.2478/s11686-020-00190-6. Epub 2020 Mar 6. PMID: 32144548.
Human Ocular Thelaziasis: A Case Report from Indonesia [Text] / LK. Harlimton [and etc.] // Case Rep Ophthalmol. – 2022. - Jun 10;13(2):446-452. doi: 10.1159/000525117. PMID: 35950017; PMCID: PMC9247524.
Thelazia callipaeda Eyeworms in American Black Bear [Text] / S. Sobotyk [and etc.] // Pennsylvania, USA, 2023. Emerg Infect Dis. – 2024. - Sep;30(9):1961-1964. doi: 10.3201/eid3009.240679. PMID: 39174020; PMCID: PMC11346993.
Glazunova, L.A., Glazunov, Ju.V. Teljazioz, vyzvannyj helazia callipaeda [Tekst] / L.A. Glazunova, Ju.V. Glazunov // Rossijskij parazitologicheskij zhurnal. - Tom 17, №2, 2023. - s. 214-223. https://doi.org/10.31016/1998-8435-2023-17-2-214-223
First report of Thelazia callipaeda (Spirurida, Thelaziidae) in wolves in Italy [Text] / D. Otranto [and etc.] // J Wildl Dis. – 2007. - Jul;43(3):508-11. doi: 10.7589/0090-3558-43.3.508. PMID: 17699090.
Skrjabin, K.I. Problemy bor'by s massovym ochervleniem s.-h. zhivotnyh [Tekst] / K.I. Skrjabin // uchebnik. - 1935. - S.139-144. chrome- extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://istmat.org/files/uploads/22433/sh_1935_skryabin.pdf (data obrashhenija 02.10.2024)
Іrі қara mal moraksellezіn balauda kezdesetіn іlespe patogenderің құrylymdyқ құramy [Mәtіn] / K.E. Boranbaeva [zhәne t. b.] //, Ғylym zhәne bіlіm. Zhәңgіr han atyndaғy Batys Қazaқstan agrarlyқ-tehnikalyқ universitetіnің ғylymi-praktikalyқ zhurnaly. ISSN 2305-9397. № 1-1 (69). - 2023zh. https://doi.org/10.56339/2305-9397-2023-1-1-42-50
Laishevcev, A.I., Kapustin, A.V. Strukturnyj sostav bakterial'noj i gribnoj mikroflory glaza krupnogo rogatogo skota pri infekcionnyh keratokon#junktivitah [Tekst] / A.I. Laishevcev, A.V. Kapustin // Russian journal of agricultural and socioeconomic sciences, 9(57), September. - 2016. - S.97-104. http://dx.doi.org/10.18551/rjoas.2016-09.14
Rogers, D.G. Pathogenesis of Corneal Lesions Caused by Moraxella bovis in Gnotobiotic Calves [Text] / D.G.Rogers [and etc.] // Vet. Pathol. -1987. - V. 24. - № 4, - P. 287-295.
Angelos, J.A. Differentiation of Moraxella bovoculi sp. nov. from other coccoid moraxellae by the use of polymerase chain reaction and restriction endonuclease analysis of amplified DNA [Text] / J. A. Angelos, L. M. Ball // J. Vet. Diagn. Invest. - 2007. – V. 19. P. 532 – 534.
Shen, H.G. Development and evaluation of a multiplex real-time PCR assay for the detection and differentiation of Moraxella bovis, Moraxella bovoculi and Moraxella ovis in pure culture isolates and lacrimal swabs collected from conventionally raised cattle [Text] / H.G. Shen [and etc.] // J. Appl. Microbiol. 111. – 2017. – R.1037–1043.
Strochkov, V. Development and evaluation of a multiplex polymerase chain reaction in real-time for differential diagnosis of Moraxella-induced keratoconjunctivitis in livestock [Text] / V. Strochkov [and etc.] // Veterinary World, 16(12). – 2023. - 2526-2532. https://doi: org/10.14202/vetworld.2023.2526-2532
Kirkwood, B. J. Normal flora of the external eye [Text] / Kirkwood B. J. // J. Amer. Sci. Ophthal. Regist. Nurs. - 2007. - Vol. 32, N 1. - P. 12–13.
HLOU, CHANG The Bacterial Flora of the Normal Conjunctiva [Text] / HLOU CHANG // Devorah et al. American Journal of Ophthalmology, Volume 18, Issue 12. – 1954. - 1114 – 1116. https://doi.org/10.1016/S0002-9394(35)90566-9
Rosebury, T. Microorganisms indigenous to man [Text] / T. Rosebury // N.Y., 1962. — P. 45–65.
Karanadze, N.A., Juzhakov, A.M. Izuchenie bakterial'noj flory kon#junktivy glaz i ee chuvstvitel'nosti k antibiotikam [Tekst] / N.A. Karanadze, A.M. Juzhakov // Oftal'mol. zhurn. - 1984. - № 1. - S. 54–57.
Glazunova, L.A, Glazunov, Ju.V. Jekonomicheskij ushherb, prichinjaemyj teljaziozom krupnogo rogatogo skota [Tekst] / L.A. Glazunova, Ju.V. Glazunov // Problemy razvitija APK regiona №3 (39). - 2019. - S.167-172.
Krastin, N. I. Rasshifrovka biologicheskogo cikla vtorogo vozbuditelja teljazioza krupnogo rogatogo skota [Tekst] / N. I. Krastin // Veterinarija. – 1950. – № 2. – S. 20–21.
Tret'jakova, O. N. Metodika issledovanija glaz krupnogo rogatogo skota na zarazhennost' teljazijami [Tekst] / O. N. Tret'jakova // Materialy nauch. konf. VOG. – 1965. – Ch. 3. – S. 269–270.
Antonov, B.I. Laboratornye issledovanija v veterinarii: Virusnye, rikketsioznye i parazitarnye bolezni [Tekst] / B.I. Antonov [i dr.] // Spravochnik.Pod red. B. I. Antonova. - M.: Agro- promizdat. - 1987. - S.184-185.
Diversity of Thelazia spp. in domestic cattle from Romania: epidemiology and molecular diagnosis by a novel multiplex PCR [Text] / V.D. Cotuțiu [and etc.] // Parasites Vectors 16, 400 (2023). – 2023. - https://doi.org/10.1186/s13071-023-06012-8
Sravnitel'naja jeffektivnost' primenenija parazitarnyh preparatov pri teljazioze krupnogo rogatogo skota v Kostanajskoj oblasti [Tekst] / M.Zh. Aubakirov, N.A. Shamgunov, Sh.S. Gabdullin // Nauka i obrazovanie, nauchno-prakticheskij zhurnal ZKATU im. Zhangir hana. №1-1. DOI 10.52578/2305-9397-2024-1-1-40-49
Sravnitel'naja diagnostika pri infekcionnom i invazionnom keratokon#junktivtah krupnogo rogatogo skota [Tekst] / R.S. Sattarova [i dr.] // Mikrobiologija zhәne virusologija, 4(43). https://doi.org/10.53729/MV-AS.2023.04.09
The efficacy of ivermectin against Thelazia rhodesii (Desmarest, 1828) in the eyes of cattle [Text] / M.D. Soll [and etc.] // Vet Parasitol. – 1992. - Apr;42(1-2):67-71. doi: 10.1016/0304-4017(92)90103-g. PMID: 1615631.
Detkova, E.A. Primenenie kompleksa vitaminov A, D 3, E v kompleksnoj terapii lechenija keratokon#junktivita krupnogo rogatogo skota, vyzvannogo teljaziozom [Tekst] / E.A. Detkova // «Molodyeagrarii Stavropol'ja»: sbornik nauchnyh trudov molodyh uchenyh po materialam 85-j nauchno-prakticheskoj konferencii. - Stavropol': Agrus -2020. -S. 53-55.
Batys Қazaқstan oblysynda mүjіzdі іrі қara teljaziozynyң mausymdyқ dinamikasy zhәne teljazijalarmen invazijalanu merzіmі [Tekst]/ F.H. Nurzhanova, Abekeshev N.T., Abdrahmanov R.G., Shalmenov M.Sh. // Nauka i obrazovanie, nauchno-prakticheskij zhurnal ZKATU im. Zhangir hana. №3-1 (72). - 2023. DOI 10.52578/2305-9397-2023-3-1-29-38
Ahmetzhanov, O.N., Tolesh, T.K. Shyғys Қazaқstan oblysy sharuashylyқtarynda mүjіzdі іrі қara teljaziozynyң taraluy zhәne emdeu onyң nәtizhelerі [Mәtіn] / O.N. Ahmetzhanov, T.K. Tolesh // Molodoj uchenyj. № 13 (303). - 2020. - S. 246-249. URL: https://moluch.ru/archive/303/68450/ (data obrashhenija: 08.10.2024).
