БИОЛОГИЯЛЫҚ, МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚҚА - ПАЙДАЛЫ БЕЛГІЛЕР КЕШЕНІ БОЙЫНША АРА КОЛОНИЯЛАРЫНЫҢ ЖЕРГІЛІКТІ ПОПУЛЯЦИЯСЫН БАҒАЛАУ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-1-2-232-242Аннотация
Ара колонияларының жергілікті популяциясының биологиялық, морфологиялық және шаруашылыққа пайдалы белгілері бойынша нұсқаулыққа сәйкес зерттеулер жүргізілді. Әр түрлі табиғи-климаттық аймақтарда орналасқан 5 ара шаруашылығы, 4805 ара отбасы өсірілетін Қазақстанның бес өңірі зерттелді. Оның ішінде 2 шаруашылық орманды-далалы аймағында, 1 - шөлейт аймақта, 1– тау бөктерінде, 1 – таулы аймақта орналасқан. Шаруашылықтардың негізгі бағыттары бал өсіру және көбейту болып табылады. Шаруашылыққа пайдалы белгілер ретінде үш негізгі көрсеткіш зерттелді: бал өнімділігі, аралар отбасының күші және қыста төзімділігі. Бал өнімділігі (25,10-72,82 кг), отбасы күші (19,5-28,2 рамка) және қысқа төзімділігі (3,4-3,9 балл) сияқты осы көрсеткіштердің орташа мәндері түрлі табиғи-климаттық аймақтарда талданды. Шаруашылыққа-пайдалы белгілер бойынша жұмыс нәтижесі карника тұқымы бойынша бал өнімділігінің ең жоғары көрсеткішін Алматы қаласының "Алмарасан" ЖК, ал карпатка тұқымы бойынша Алматы облысының ЖК "Bee queen" омарта шаруашылығы көрсетті. Аталған морфологиялық көрсеткіштерден басқа, аралардың кейбір қарама-қарсы биологиялық белгілері зерттелді: жұмысшы аралардың денесінің түсі, балды басып шығарылу сипаты, ұяны тексеру кезінде ұядағы мінез-құлық. Ара колониялары ұяны тексеру кезінде бал ұясында әртүрлі мінез-құлықпен сипатталды. Аралар отбасылардың 85% - ы сабырлы болды, әбігерленбеді, сирек шағып алды, ұяның көлеңкелі жағына бармады, яғни.оң фототаксис көрсетті. Басқа 15% отбасылардың аралары әбігерленіп, бал ұясын айналып өтіп, олардан "ағып", кластерлерге ілініп, бал ұясының жарықтандырылмаған жағына кетті, яғни теріс фототаксис көрсетті. Бұл жағдайда олар ашулы күйде болды және шағуға бейім болды. Мрфометриялық талдау бойынша зерттелген барлық ара шаруашылықтарында аралар шөлейт аймақта (96,1±1,20) крайин тұқымына (A. m. carnica) жоғары ұқсастығын көрсетеді. Бағдарламалық талдауға сәйкес, аралардың тұқымдылығы 88,1% - дан 96,5% - ға дейін, өзгергіштігі 1,22-ден 4,99-ға дейін болды.
Библиографические ссылки
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Gisder, S. Long-term temporal trends of Nosema spp. infection prevalence in northeast Germany: continuous spread of Nosema ceranae, an emerging pathogen of honey bees (Apis mellifera), but no general replacement of Nosema apis [Text]/ S.Gisder // Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. – 2017. – Vol. 7. – 301.
Arias, M.C., Sheppard W. S. Phylogenetic relationships of honey bees (Hymenoptera: Apinae: Apini) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequence data [Text]/ M.C. Arias // Molecular Phylogenetics and Evolution. – 2005. – Vol. 37, is. 1. – P. 25–35.
Péntek-Zakar, A. Population structure of honey bees in the Carpathian Basin (Hungary) confirms introgression from surrounding subspecies [Text]/ Péntek-Zakar A., Oleksa E., Borowik T., Kusza S. // Ecology and Evolution. – 2015. – Vol. 5, is. 23. – P. 5456–5467.
Лебедев, В. И. Состояние и перспективы отечественного пчеловодства [Text] /
В. И. Лебедев, Ю. В. Докукин, Л. В. Прокофьева // Пчеловодство. – 2015. – № 5. – С. 3–5.
Билаш, Г. Д. Селекция пчел [Teкст]/ Г. Д. Билаш, Н. И. Кривцов. – М.: Агропромиздат, 1991. – 304 с.
Avdeev, N, Makarova A (2009) "Genetic heating" in the characterization of the leathery KRS. Bee Keeping, 7: 28–30 https://elibrary.ru/item.asp?id=12860260
Tkacheva, I. S. Vosstanovlenie resursov temnyh evropejskih pchel (Apis mellifera mellifera L.) na severe areala : dis. … kand. biol. nauk : special’nost’ 03.02.14 – Biologicheskie resursy[Text]/ / FGBOU VO «Rossijskij gosudarstvennyj agrarnyj universitet – MSHA imeni K. A. Timiryazeva». M., 2021. 173 s.
Ткачева, И. С. Применение схемы разведения с ослабленным влиянием инбридинга для восстановления ресурсов темных европейских пчел (Apis mellifera mellifera L.) [Teкст]/
И. С. Ткачева// Естественные и технические науки. 2021. № 1 (152). С. 47–50. DOI 10.25633/ETN.2021.01.04.
Васильев, П. В. Товарное пчеловодство в Удмуртии. 2-е изд., перераб. и доп. [Teкст]/ Васильев П. В., Яковлев О. Г., Михельсон З. И. // Ижевск : Удмуртия, 1978. 116 с.
Chugreev M. K., Baimukanov D. A., Blokhin G. I. [et al.] The current state of the european dark bee subspecies Apis mellifera mellifera L. In the north range of the Russian Federation [Teкст]/ Chugreev M. K., Baimukanov D. A., Blokhin G. I. [et al.] // Вестник Национальной академии наук Республики Казахстан. 2020. № 6 (388). С. 54–62. DOI 10.32014/2020.2518-1467.182.
Алпатов В. В. Породы медоносной пчелы и их использование в сельском хозяйстве /
В. В. Алпатов. – М.: Московское общество испытателей природы, 1948. – 183 с.
Карташов, А. Инструктивно-методические материалы по работе с программой для определения породной принадлежности пчел медоносных ApisMellifera по жилкованию крыла [Teкст]/ А. Карташов //«Порода по крыльям». – Л., 2013.
DuPraw E.J. (1964) Non-linnean taxonomy, Nature 202, 849–852.
Ruttner F. Biometrical-statistical analysis of the geographic variability of Apis mellifera L. / F. Ruttner, L. Tassencourt, J. Louveaus // Apidologie. – 1978. – Vol. 9, is. 4. – P. 363–381.
Ruttner, F. (1988) Biogeography and Taxonomy of Honeybees. Springer, Berlin
Kekeçoğlu M., KamburМ., UçakМ., Çaprazli T., BİrS.(2020) [Text]/ Biodiversity of Honey Bees (Apis mellifera L.) in Turkey by Geometric Morphometric Analysis, 13, 3, 282 - 289, 15.12.2020
Tofilski, A. (2017) IdentiFly software, version 0.31. [Text]/ available at http://drawwing.org/identifly
Березин А. С. Методы морфометрии в определении породной принадлежности пчел // Биомика. – М., 2019. – Т.11(2). – С.167-189.
Бонитировка пчелиных семей https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300033191#z1333
WingsDig_MorphoXL_2.0. https://omu-ua.com/software/
REFERENCES
Gisder, S. Long-term temporal trends of Nosema spp. infection prevalence in northeast Germany: continuous spread of Nosema ceranae, an emerging pathogen of honey bees (Apis mellifera), but no general replacement of Nosema apis [Text]/ S.Gisder // Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. – 2017. – Vol. 7. – 301.
Arias, M.C., Sheppard W. S. Phylogenetic relationships of honey bees (Hymenoptera: Apinae: Apini) inferred from nuclear and mitochondrial DNA sequence data [Text]/ M.C. Arias // Molecular Phylogenetics and Evolution. – 2005. – Vol. 37, is. 1. – P. 25–35.
Péntek-Zakar, A. Population structure of honey bees in the Carpathian Basin (Hungary) confirms introgression from surrounding subspecies [Text]/ Péntek-Zakar A., Oleksa E., Borowik T., Kusza S. // Ecology and Evolution. – 2015. – Vol. 5, is. 23. – P. 5456–5467.
Lebedev, V. I. Sostoyanie i perspektivy otechestvennogo pchelovodstva [Text] / V. I. Lebedev, YU. V. Dokukin, L. V. Prokof'eva // Pchelovodstvo. – 2015. – № 5. – S. 3–5.
Bilash, G. D. Selekciya pchel [Tekst]/ G. D. Bilash, N. I. Krivcov. – M.: Agropromizdat, 1991. – 304 s.
Avdeev, N, Makarova A (2009) "Genetic heating" in the characterization of the leathery KRS. Bee Keeping, 7: 28–30 https://elibrary.ru/item.asp?id=12860260
Tkacheva, I. S. Vosstanovlenie resursov temnyh evropejskih pchel (Apis mellifera mellifera L.) na severe areala : dis. … kand. biol. nauk : special’nost’ 03.02.14 – Biologicheskie resursy[Text]/ / FGBOU VO «Rossijskij gosudarstvennyj agrarnyj universitet – MSHA imeni K. A. Timiryazeva». M., 2021. 173 s.
Tkacheva, I. S. Primenenie skhemy razvedeniya s oslablennym vliyaniem inbridinga dlya vosstanovleniya resursov temnyh evropejskih pchel (Apis mellifera mellifera L.) [Tekst]/
I. S. Tkacheva// Estestvennye i tekhnicheskie nauki. 2021. № 1 (152). S. 47–50. DOI 10.25633/ETN.2021.01.04.
Vasil'ev, P. V. Tovarnoe pchelovodstvo v Udmurtii. 2-e izd., pererab. i dop. [Tekst]/ Vasil'ev P. V., YAkovlev O. G., Mihel'son Z. I. // Izhevsk : Udmurtiya, 1978. 116 s.
Chugreev M. K., Baimukanov D. A., Blokhin G. I. [et al.] The current state of the european dark bee subspecies Apis mellifera mellifera L. In the north range of the Russian Federation [Tekst]/ Chugreev M. K., Baimukanov D. A., Blokhin G. I. [et al.] // Vestnik Nacional'noj akademii nauk Respubliki Kazahstan. 2020. № 6 (388). S. 54–62. DOI 10.32014/2020.2518-1467.182.
Alpatov V. V. Porody medonosnoj pchely i ih ispol'zovanie v sel'skom hozyajstve /
V. V. Alpatov. – M.: Moskovskoe obshchestvo ispytatelej prirody, 1948. – 183 s.
Kartashov, A. Instruktivno-metodicheskie materialy po rabote s programmoj dlya opredeleniya porodnoj prinadlezhnosti pchel medonosnyh ApisMellifera po zhilkovaniyu kryla [Tekst]/ A. Kartashov //«Poroda po kryl'yam». – L., 2013.
DuPraw E.J. (1964) Non-linnean taxonomy, Nature 202, 849–852.
Ruttner F. Biometrical-statistical analysis of the geographic variability of Apis mellifera L. / F. Ruttner, L. Tassencourt, J. Louveaus // Apidologie. – 1978. – Vol. 9, is. 4. – P. 363–381.
Ruttner, F. (1988) Biogeography and Taxonomy of Honeybees. Springer, Berlin
Kekeçoğlu M., KamburM., UçakM., Çaprazli T., BİrS.(2020) [Text]/ Biodiversity of Honey Bees (Apis mellifera L.) in Turkey by Geometric Morphometric Analysis, 13, 3, 282 - 289, 15.12.2020
Tofilski, A. (2017) IdentiFly software, version 0.31. [Text]/ available at http://drawwing.org/identifly
Berezin A. S. Metody morfometrii v opredelenii porodnoj prinadlezhnosti pchel // Biomika. – M., 2019. – T.11(2). – S.167-189.
Bonitirovka pchelinyh semej https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2300033191#z1333
WingsDig_MorphoXL_2.0. https://omu-ua.com/software/
