ПАВЛОДАР ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛА АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТӘСІЛДЕРГЕ БАЙЛАНЫСТЫ ЖЕМШӨП ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН МАЛ АЗЫҚТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ
ПАВЛОДАР ОБЛЫСЫНЫҢ ДАЛА АЙМАҒЫ ЖАҒДАЙЫНДА ӘРТҮРЛІ АГРОТӘСІЛДЕРГЕ БАЙЛАНЫСТЫ ЖЕМШӨП ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН МАЛ АЗЫҚТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-2-4-158-169Аннотация
Мақалада климаттың өзгеруі контекстінде, Павлодар облысының дала аймағы жағдайында жемшөп дақылдарының экологиялық пластикалық түрлерін таңдау және өсіру технологиясын әзірлеу мақсатында зерттелетін агротәсілдерге (себу мөлшері, себу мерзімі) байланысты жемшөп дақылдарының өнімділігін, азықтық құндылығын (судан шөбі, еркекшөп, түйежоңышқа, сұлы, арпа) бағалау бойынша зерттеу нәтижелері ұсынылған. Тұқымды ерте және кеш себу мерзімдері, сондай-ақ тұқым себудің төмендеген және жоғарылаған мөлшерлері зерттелді. Көктемде себу кезінде арпаның өнімділігі мен тағамдық құндылығын бағалау нәтижелері бойынша 2 млн дана егу мөлшерін төмендеткен кезде кезде астық өнімділігі 2,5 млн егуге қарағанда 17,1 % жоғары алынды және 4,2 ц/га құрады, жазғы егу мерзімінде 10,3 %-ға артық болды. Көктемгі және жазғы егіс кезеңдерінің арасындағы айырмашылық 2,0 млн мөлшерде – 3,1 ц/га, ал 2,5 млн мөлшерде – 1,3 ц/га құрады. Көктемде төмен себу мөлшерімен себу мал азықтық бірліктердің жоғары өнімділігін қамтамасыз етті – 27,84 ц/га. Сұлы өнімділігі тұқымды себудің екі егіс мерзімінде, аз мөлшерлі себу мөлшерінде (2 млн.) жоғары болды, яғни 24,1 және 26,0 ц/га, бұл 2,5 млн себу мөлшері нұсқасынан 2,2 және 3,1 ц/га-ге артық өнім алынды. Бұл нұсқада мал азық бірліктерінің жиналуы 10–16 % жоғары болды. Судан шөбінің жасыл массасының өнімділігін бағалау кезінде маусымның 1-ші онкүндігінде себілген және 1,5 млн. себу мөлшерімен егілген нұсқада жер үсті
159
жасыл массасы 163,5 ц/га болды, бұл 2 млн. дана себу мөлшердегі нұсқаны 18,4 ц/га-ға асып түсті, мал азық бірлігі 9,0 %-ға жоғары болды. Түйежоңышқа пен еркекшөпте екі жыл ішінде себу мөлшері жоғары нұсқалар анағұрлым тиімді болды, құрғақ массаның өнімділігі: себу жылында – 38,9 және 3,9 ц/га, 2-ші жылы тиісінше – 53,4 және 7,5 ц/га.
Библиографические ссылки
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Skinner, R.H., Gustine, D.L., Sanderson, M.A. Growth, water relations, and nutritive value of pasture species mixtures under moisture stress. [Text] / R.H. Skinner, D.L. Gustine, M.A. Sanderson // Crop Science. – 2004. – Vol. 44. – Р. 1361–1369. https://doi.org/10.2135/cropsci2004.1361
Durand, J.L., Gonzalez-Dugo,V., Gastal, F. How much do water deficits alter the nitrogen nutrition status of forage crops? [Text] / J.L. Durand., V. Gonzalez-Dugo, F. Gastal // Nutrient Cycling in Agroecosystems. – 2010. – Vol. 88. – Р. 231–243. https:// DOI https:// doi.org/10.1007/s10705-009-9330-3
Serraj, R., Sinclair, T.R., Purcell, L.C. Symbiotic N2 fixation response to drought [Text] / R. Serraj, T. R. Sinclair, L. C. Purcell // Journal of Experimental Botany. – 1999. – Vol. 50. – Р. 143–155. DOI https://doi.org/10.1093/jxb/50.331.143
Hofer, D. et al. Yield of temperate forage grassland species is either largely resistant or resilient to experimental summer drought [Text] / D. Hofer, M. Suter, E. Haughey, J.A. Finn, N.J. Hoekstra, N.Buchmann, A.Luscher // J. Appl. Ecol. – 2016. – Vol. 53. – Р. 1023–1034.
Dovrat, G., Sheffer, E., Landau, S. Ya., Deutch, T., Gorelik H., Henkin Z. Can Grazing Moderate Climatic Effects on Herbage Nutritional Quality? [Text] / G. Dovrat, E. Sheffer, S. Ya. Landau, T. Deutch, H. Gorelik, Z. Henkin // Agronomy. – 2021. – Vol. 11(4). – P. 700.
Спирина, В. З., Соловьева, Т. П. Агрохимические методы исследования почв, растений и удобрений / В.З. Спирина, Т.П. Соловьева // Учебное пособие. – Томск: Издательский Дом Томского государственного университета, 2014 – 336 с. – Текст : непосредственный.
Мельник, А.Ф. Сроки сева в условиях аридизации климата как фактор регулирования продуктивности озимой пшеницы [Текст] / А. Ф. Мельник // RJOAS. – 2017. – № 11(71). – С. 426–430.
Блохин, В.И., Сержанов, И.М., Ланочкина, М.А., Ганиева, И.С., Каримов, Х.З. Отзывчивость сорта ярового ячменя Камашевский на норму высева [Текст] / В. И. Блохин, И. М. Сержанов, М.А. Ланочкина, И.С. Ганиева, Х.З. Каримов // Достижения науки и техники АПК – 2019. – № 5. – С. 39–41.
Кинчаров, А.И., Демина, Е.А., Чекмасова, С.В., Третьякова, К.Ю. Норма высева семян – важный элемент технологии первичного семеноводства сортов яровой мягкой пшеницы [Текст] / А. И. Кинчаров, Е. А. Демина, С. В. Чекмасова, К. Ю. Третьякова // International Journal of Humanities and Natural Sciences. – Vol. 10–1. с. 142–149. DOI https:// doi: 10.24411/2500-1000-2018-10083
Абдряев, М.Р. Норма высева как важный составной элемент агротехники пшеницы [Текст] / М. Р. Абдряев // International Journal of Humanities and Natural Sciences. – 2018. – Vol. 11-1. – Р. 143–146.
Смирнова, Т.В. Влияние норм высева на продуктивность овса [Текст] / Т. В. Смирнова // Нива Поволжья. – 2012. – № 4. – С. 32–37.
Бобровский, А.В., Косяненко, Л.П. Норма высева как биологический ресурс увеличения производства зерна овса [Текст] / А. В. Бобровский, Л. П. Косяненко // Вестник КрасГАУ. – 2012. – № 6. – С. 47–51.
Методика опытов на сенокосах и пастбищах [Текст] / Всесоюз. науч.-исслед. ин-т кормов им. В. Р. Вильямса. - Москва : [б. и.], 1971-. - 19 см.Ч. 1 / Подгот. В. Г. Игловиков, И. П. Минина, И. А. Цаценкин и др. –1971. – 232 с.
Доспехов, Б. А. Методика полевого опыта: с основами статистической обработки результатов исследований [Текст] / Б. А. Доспехов. – М.: Агропромиздат, 1985. – 351 с.
Ляшов, П. И., Горпиниченко, С. И., Ермолина, Г. М. Элементы адаптивной технологии выращивания новых сортов суданской травы на семена [Текст] / П. И. Ляшов, С. И. Горпиниченко, Г. М. Ермолина // Сборник статей «Научное обеспечение стабильности производства зерновых и кормовых культур». – Ростов-на-Дону, 2008. – С. 2013–216.
Шапсович, С. Н., Мардваев, Н. Б., Кушнарев, А. Г. Зависимость урожая и качества зеленой массы суданской травы от нормы высева [Текст] / С. Н. Шапсович, Н. Б. Мардваев, А. Г. Кушнарев // Вестник Алтайского государственного аграрного университета. – 2013. – № 2 (100). – С. 14–17.
Деревянникова, М. В. Изучение коллекции житняка гребневидного (Аgropyron рectiniforme) по зимостойкости и энергии весеннего отрастания травостоя в условиях Ставропольского края [Текст] / М. В. Деревянникова // Сельскохозяйственный журнал. – 2020. – № 5(13). – С. 30-36.
Albiac, J., Kahil, T., Notivol, E., Calvo, E. Agriculture and climate change: Potential for mitigation in Spain. [Text]/ J.Albiac, T.Kahil, E.Notivol, E.Calvo // Sci. Total Environ. – 2017. Vol. 592(34). – R. 495–502. https://doi:10.1016/j.scitotenv.2017.03.110
Pathak, H. Impact, adaptation, and mitigation of climate change in Indian agriculture. Environ. [Text] / H.Pathak // Monit. Assess. – 2022. – Vol. 195(1). – R. 52. https://doi:10.1007/s10661-022-10537-3
Zilli, M., Scarabello, M., Soterroni, A. C., Valin, H., Mosnier, A., Leclere, D., Havlik, P., Kraxner, F., Lopes, M.A., Ramos, F.M. The impact of climate change on Brazil’s agriculture.[Text] / M.Zilli, M.Scarabello, A. C.Soterroni, H.Valin, A.Mosnier, D.Leclere, P.Havlik, F.Kraxner, M.A.Lopes, F.M.Ramos // Sci. Total Environ. – 2020. – Vol. 740. – R. 139–384 https://doi:10.1016/j.scitotenv.2020.139384
REFERENCES
Skinner, R.H., Gustine, D.L., Sanderson, M.A. Growth, water relations, and nutritive value of pasture species mixtures under moisture stress. [Text] / R.H. Skinner, D.L. Gustine, M.A. Sanderson // Crop Science. – 2004. – Vol. 44. – R. 1361–1369. https://doi.org/10.2135/cropsci2004.1361
Durand, J.L., Gonzalez-Dugo,V., Gastal, F. How much do water deficits alter the nitrogen nutrition status of forage crops? [Text] / J.L. Durand., V. Gonzalez-Dugo, F. Gastal // Nutrient Cycling in Agroecosystems. – 2010. – Vol. 88. – R. 231–243. https:// DOI https:// doi.org/10.1007/s10705-009-9330-3
Serraj, R., Sinclair, T.R., Purcell, L.C. Symbiotic N2 fixation response to drought [Text] / R. Serraj, T. R. Sinclair, L. C. Purcell // Journal of Experimental Botany. – 1999. – Vol. 50. – R. 143–155. DOI https://doi.org/10.1093/jxb/50.331.143
Hofer, D. et al. Yield of temperate forage grassland species is either largely resistant or resilient to experimental summer drought [Text] / D. Hofer, M. Suter, E. Haughey, J.A. Finn, N.J. Hoekstra, N.Buchmann, A.Luscher // J. Appl. Ecol. – 2016. – Vol. 53. – R. 1023–1034.
Dovrat, G., Sheffer, E., Landau, S. Ya., Deutch, T., Gorelik H., Henkin Z. Can Grazing Moderate Climatic Effects on Herbage Nutritional Quality? [Text] / G. Dovrat, E. Sheffer, S. Ya. Landau, T. Deutch, H. Gorelik, Z. Henkin // Agronomy. – 2021. – Vol. 11(4). – P. 700.
Spirina, V. Z., Solov'eva, T. P. Agrohimicheskie metody issledovaniya pochv, rastenij i udobrenij / V.Z. Spirina, T.P. Solov'eva // Uchebnoe posobie. – Tomsk: Izdatel'skij Dom Tomskogo gosudarstvennogo universiteta, 2014 – 336 s. – Tekst : neposredstvennyj.
Mel'nik, A.F. Sroki seva v usloviyah aridizacii klimata kak faktor regulirovaniya produktivnosti ozimoj pshenicy [Tekst] / A. F. Mel'nik // RJOAS. – 2017. – № 11(71). – S. 426–430.
Blohin, V.I., Serzhanov, I.M., Lanochkina, M.A., Ganieva, I.S., Karimov, H.Z. Otzyvchivost' sorta yarovogo yachmenya Kamashevskij na normu vyseva [Tekst] / V. I. Blohin, I. M. Serzhanov, M.A. Lanochkina, I.S. Ganieva, H.Z. Karimov // Dostizheniya nauki i tekhniki APK – 2019. – № 5. – S. 39–41.
Kincharov, A.I., Demina, E.A., Chekmasova, S.V., Tret'yakova, K.Yu. Norma vyseva semyan – vazhnyj element tekhnologii pervichnogo semenovodstva sortov yarovoj myagkoj pshenicy [Tekst] / A. I. Kincharov, E. A. Demina, S. V. Chekmasova, K. Yu. Tret'yakova // International Journal of Humanities and Natural Sciences. – Vol. 10–1. s. 142–149. DOI https:// doi: 10.24411/2500-1000-2018-10083
Abdryaev, M.R. Norma vyseva kak vazhnyj sostavnoj element agrotekhniki pshenicy [Tekst] / M. R. Abdryaev // International Journal of Humanities and Natural Sciences. – 2018. – Vol. 11-1. – R. 143–146.
Smirnova, T.V. Vliyanie norm vyseva na produktivnost' ovsa [Tekst] / T. V. Smirnova // Niva Povolzh'ya. – 2012. – № 4. – S. 32–37.
Bobrovskij, A.V., Kosyanenko, L.P. Norma vyseva kak biologicheskij resurs uvelicheniya proizvodstva zerna ovsa [Tekst] / A. V. Bobrovskij, L. P. Kosyanenko // Vestnik KrasGAU. – 2012. – № 6. – S. 47–51.
Metodika opytov na senokosah i pastbishchah [Tekst] / Vsesoyuz. nauch.-issled. in-t kormov im. V. R. Vil'yamsa. - Moskva : [b. i.], 1971-. - 19 sm.Ch. 1 / Podgot. V. G. Iglovikov, I. P. Minina, I. A. Cacenkin i dr. –1971. – 232 s.
Dospekhov, B. A. Metodika polevogo opyta: s osnovami statisticheskoj obrabotki rezul'tatov issledovanij [Tekst] / B. A. Dospekhov. – M.: Agropromizdat, 1985. – 351 s.
Lyashov, P. I., Gorpinichenko, S. I., Ermolina, G. M. Elementy adaptivnoj tekhnologii vyrashchivaniya novyh sortov sudanskoj travy na semena [Tekst] / P. I. Lyashov, S. I. Gorpinichenko, G. M. Ermolina // Sbornik statej «Nauchnoe obespechenie stabil'nosti proizvodstva zernovyh i kormovyh kul'tur». – Rostov-na-Donu, 2008. – S. 2013–216.
Shapsovich, S. N., Mardvaev, N. B., Kushnarev, A. G. Zavisimost' urozhaya i kachestva zelenoj massy sudanskoj travy ot normy vyseva [Tekst] / S. N. Shapsovich, N. B. Mardvaev,
A. G. Kushnarev // Vestnik Altajskogo gosudarstvennogo agrarnogo universiteta. – 2013. – № 2 (100). – S. 14–17.
Derevyannikova, M. V. Izuchenie kollekcii zhitnyaka grebnevidnogo (Agropyron rectiniforme) po zimostojkosti i energii vesennego otrastaniya travostoya v usloviyah Stavropol'skogo kraya [Tekst] / M. V. Derevyannikova // Sel'skohozyajstvennyj zhurnal. – 2020. – № 5(13). – S. 30-36.
Albiac, J., Kahil, T., Notivol, E., Calvo, E. Agriculture and climate change: Potential for mitigation in Spain. [Text]/ J.Albiac, T.Kahil, E.Notivol, E.Calvo // Sci. Total Environ. – 2017. Vol. 592(34). – R. 495–502. https://doi:10.1016/j.scitotenv.2017.03.110
Pathak, H. Impact, adaptation, and mitigation of climate change in Indian agriculture. Environ. [Text] / H.Pathak // Monit. Assess. – 2022. – Vol. 195(1). – R. 52. https://doi:10.1007/s10661-022-10537-3
Zilli, M., Scarabello, M., Soterroni, A. C., Valin, H., Mosnier, A., Leclere, D., Havlik, P., Kraxner, F., Lopes, M.A., Ramos, F.M. The impact of climate change on Brazil’s agriculture.[Text] / M.Zilli, M.Scarabello, A. C.Soterroni, H.Valin, A.Mosnier, D.Leclere, P.Havlik, F.Kraxner, M.A.Lopes, F.M.Ramos // Sci. Total Environ. – 2020. – Vol. 740. – R. 139–384 https://doi:10.1016/j.scitotenv.2020.139384
