ҚҰСТЫҢ НЬЮКАСЛ АУРУЫ: ӘЛЕМДЕГІ ЭПИЗООТИЯЛЫҚ АХУАЛ ЖӘНЕ ОСЫ ЭПИЗООТИЯНЫҢ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҮШІН МАҢЫЗЫ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-3-1-110-123%20Ключевые слова:
ҚНАВ (құстың ньюкасл ауруының вирусы), эпизоотиялық жағдай, ИФТ (иммундыферментті талдау),, ГАТР (гемаглютинацияны тежеу реакциясы), генотип,Аннотация
Мақалада Ньюкасл ауруының жаһандық эпизоотиялық ахуалдың қазіргі жағдайы мен Қазақстан Республикасына төнетін негізгі қауіп-қатерлер кешенді түрде талданады. Сонымен қатар, Ньюкасл ауруының эпизоотиялық ошақтарының географиялық таралуы, қолданылып жүрген вакциналық штаммдар, эпидемиологиялық бақылау шаралары және ветеринариялық алдын алу жүйелерінің тиімділігі салыстырмалы түрде қарастырылады. Зерттеу барысында 2010–2024 жылдар аралығында Қазақстан мен шетелдерде тіркелген эпизоотиялар туралы ғылыми әдебиеттер, ресми деректер, мақалалар мен хабарламалар пайдаланылды. Эпизоотиялық жағдайды бағалау үшін серологиялық, молекулалық-биологиялық, вирусологиялық және филогенетикалық әдістер қолданылды. Нәтижесінде, Қазақстан аумағында Newcastle disease virus (NDV) қоздырғышының бірнеше генотиптері (VII.2, VIg, VIIb, VIId) бір мезгілде айналымда жүргені анықталды. Бұл генетикалық әртүрлілік вакцинация стратегиясын қиындатып, қолданылатын вакциналардың штаммдарын үздіксіз қайта қарауды талап етеді. Аурудың таралуы, әсіресе, жеке қосалқы шаруашылықтар мен шағын фермерлік құрылымдарда жиі тіркеліп, бұл секторларда эпизоотиялық қадағалау мен вакцинация деңгейінің жеткіліксіздігі айқын байқалды. Эпизоотиялық мониторинг нәтижелері бойынша, Түркістан облысы, Шымкент қаласы және Қызылорда облысы сынды оңтүстік өңірлер індеттің белсенді ошақтарына айналған. Сонымен қатар, жабайы құстардың миграциялық ағыны Солтүстік және Батыс Қазақстан өңірлерінде сырттан инфекция әкелу қаупін арттырып отыр. Осыған байланысты, Қазақстанда Ньюкасл ауруына қарсы эпизоотиялық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін аймақтық эпизоотиялық ерекшеліктерді ескере отырып, кешенді алдын алу шараларын жетілдіру, серологиялық және генотиптік мониторингті тұрақты жүргізу, сондай-ақ ветеринариялық қадағалау жүйесін нығайту қажеттілігі туындап отыр. Ньюкасл ауруы Қазақстан үшін әлі де маңызды эпизоотиялық қауіп ретінде өзектілігін жоғалтпай отыр.
Библиографические ссылки
REFERENCES
Niyazbekov N.S. Stabil'nost', kak ploshchadka dlya rosta //Feniks құs. – Astana, [Tekst]: 2006. - № 1. - S. 5-6.
Rys'myatov A., Zajcev A. Prioritetnye napravleniya i metodologicheskie osnovy innovacionnogo, intensivnogo razvitiya agrobiznesa v pticevodstve //Feniks құs. – Astana, [Tekst]: 2008. - № 10. - S. 32-36.
Soyuz pticevodov Kazahstana. Problemy i tendencii v pticevodstve. Central'noaziatskaya mezhd. konf. po sel'skomu hozyajstvu i pishchevoj promyshlennosti «AgriCA-2005» //Feniks құs. – Astana, [Tekst]: 2006. - № 1. - S. 8.
Soyuz pticevodov Kazahstana. Voprosy, kotorye trebuyut otvetov. Seminar rukovoditelej pticevodcheskih hozyajstv //Feniks құs. - Astana, [Tekst]: 2008. - № 9. - S. 20-25.
Niyazbekov N.S. Stabil'nost', kak ploshchadka dlya rosta //Feniks құs. – Astana, [Tekst]: 2006. - № 1. - S. 7.
Kargill P.V. Problema organizacii programm vakcinacii v promyshlennom pticevodstve // BIO. - M., [Tekst]: 2004. - № 1. - S.6-8.
Mlushko V.V. Bor'ba s infekcionnymi boleznyami v promyshlennom pticevodstve // Veterinariya. - M., [Tekst]: 1982. - № 5. - S.36 -37.
Koroteckij I.S., Hudyakova S.S., Omirtaeva E.S., Bogoyavlenskij A.P., V.E.Berezin. Virus bolezni N'yukasla, vydelennyj v populyaciyah domashnih ptic na territorii Kazahstana v 2005g.//Aktual'nye problemy mikrobiologii i virusologii. - Almaty, [Tekst]: 2009. - S. 260-265.
Sayatov M.H., Butakova I.SH., Kydyrmanov A.I. Itogi izucheniya paramiksovirusa ptic serotipa 1 v Kazahstane // Izv. MOiN RK, NAN RK. Seriya biol. i med. - Almaty, [Tekst]: 2003. - № 2. - S. 71-82.
Syurin V.N., Samujlenko A.YA., Solov'ev B.V., Fomina N.V. Virusnye bolezni zhivotnyh. - M.:VNIITiBP, - [Tekst]: 1998. - S.324-336.
Balla L. Newcastle disease immunizacion with live virus //Magyar Allatorvosok Lapja. – 1956. - № 11. – Р. 310.
The World Organisation for Animal Health (OIE) calls for increased surveillance of avian influenza as outbreaks in poultry and wild birds intensify https://www.reddit.com/r/Pandemic/comments/urkfyz/the_world_organisation_for_animal_health_oie/?utm_source.
Konopatkin A.A., Bakulov I.A., Nujkin YA.V. Epizootologiya i infekcionnye bolezni sel'skohozyajstvennyh zhivotnyh. - M., [Tekst]: 1984. - S.457-461.
https://www.woah.org/en/disease/newcastle-disease.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19466536/?utm_source.
Molecular Detection and Serological Investigation of Newcastle Disease in Intensive, Semi-Intensive, and Backyard Production Systems in Central and Southwestern Areas of Ethiopia https://doi.org/10.2147/VMRR.S445261 https://www.dovepress.com/molecular-detection-and-serological-investigation-of-newcastle-disease-peer-reviewed-fulltext-article-VMRR?utm_source
Syurin V.N. Psevdochuma ptic (n'yukaslskaya bolezn'). - M., Sel'hozizdat. - [Tekst]: 1963. - S. 304.
Lugovceva V.YU., Vasil'eva D.A. Klassifikaciya i nomenklatura virusov pozvonochnyh: Ucheb. posobie dlya studentov vyssh. uchebn. zavedenij. - Ul'yanovsk, [Tekst]: 2002. - S. 265.
Beach J.R. The application of the hemagglutination-inhibition test in the diagnosis of avian pneumoencephalitis (Newcastle disease) //Journal of the American Veterinary Medical Association. – 1950. – Vol. 120, - P. 127.
Beaudette F.R., Bivins J.A., Barbara R.M. Newcastle disease immunization with live virus //Cornell Vet. – Malta, 1949. - Vol.39. - № 3. - P. 203-334.
Hitchner S.B., Jonson E.P. A virus of low virulence for immunizing fowls against Newcastle disease //Veterinary Medicine. – Paris, 1948. - Vol. 43, № 12. - P. 525-530.
Bakulov I.A. Epizooticheskaya situaciya v mire po osobo opasnym i ekzoticheskim boleznyam i mery po preduprezhdeniyu ih zanosa v Rossiyu // 100 let Kurskoj biofabrike i agrobiologicheskoj promyshlennosti Rossii: tez. nauch.-proizv. konf.- Kursk, [Tekst]: 1996. - S.29-31.
Bakulov I.A., Vlasova T.A., Dmitrenko N.V. i dr. Geografiya osobo opasnyh infekcionnyh boleznej dikih zhivotnyh //Veterinariya. – M., [Tekst]: 1999. - № 1. - S.17-21.
Bakulov I.A. Epizooticheskaya situaciya v mire po osobo opasnym boleznyam zhivotnyh k koncu XX –go stoletiya // Diagnostika, profilaktika i mery bor'by s osobo opasnymi, ekzoticheskimi i zooantroponoznymi boleznyami zhivotnyh: Sb. statej mezhd. nauchn.-prakt. konf. - Pokrov, [Tekst]: 2000. - S. 11-18.
Gusev A.A. XVII konferenciya regional'noj komissii MEB po Evrope // Veterinariya. – M., [Tekst]: 1997. - № 6. - S. 59-60.
Knize A.V., Peskovackov A.P., Dmitrenko N.V. Ranzhirovanie osobo opasnyh boleznej zhivotnyh po napryazhennosti epizooticheskoj situacii // Voprosy veterinarnoj virusologii, mikrobiologii i epizootologii: mat. nauchn.konf. VNIIVViM.- Pokrov, [Tekst]: 1992. - S. 234-235.
Knize A.V., Peskovackov A.P., Dmitrenko N.V. Differenciaciya regionov mira po stepeni rasprostraneniya boleznej spiska «A» osobo opasnyh boleznej zhivotnyh po napryazhennosti epizooticheskoj situacii // Voprosy veterinarnoj virusologii, mikrobiologii i epizootologii: mat. nauchn.konf. VNIIVViM. - Pokrov, [Tekst]: 1992. - S. 236-237.
Skotnikova T.A., Panferova S.M., Golovina O.P. i dr. Usovershenstvovannaya vakcina protiv n'yukaslskoj bolezni //Nauchnye osnovy tekhnologii promyshlennogo proizvodstva veterinarnyh biologicheskih preparatov //Tez. dokl. IV Vsesoyuzn.konf. - M., [Tekst]: 1991. - S. 44-45.
Sharman E.C., Walker J.W. Regulatory aspects of velogenic viscerotropic Newcastle disease //Amer.Vet.Med.Assoc. 1973. - Vol. 163. - № 9. - P. 1089-1093.
ZHumatov K.H., Sayatov M.H., Daulbaeva K.D. i dr. Izolyaciya, identifikaciya paramiksovirusov ptic serotipa II i diagnostika vyzyvaemyh imi zabolevanij //Aktual'nye problemy virusologii: Tez. dokl.nauch.konf., - Gvardejskij, [Tekst]: 1994. - CH.1. - S. 174-175.
Mushi E., Diteco T., Wibberley G. Newcastle disease in Botswana // Bull.Anim. Health and Prod.Afr. - 1992. - Vol.40. - № 2. - P. 115-116.
ZHumatova B.H., Aspetov R.D., Pak N.V. i dr. Vliyanie vrednyh faktorov okruzhayushchej sredy na produkciyu interferona, inducirovannogo virusami grippa i n'yukaslskoj bolezni // Tez. dokl.nauch.konf., - Gvardejskij, [Tekst]: 1994. - CH.1. - S.53.
Asanov N.G., Daulbaeva K.D., Bagasheva S.S. i dr. Izolyaciya, identifikaciya i harakteristika paramiksovirusov ptic, vydelennyh v Respublike Kazahstan //Biotekhnologiya. Teoriya i praktika. – Almaty, [Tekst]: 1998. - № 1-2. - S. 15-16.
FAO. NDV outbreak situation in Latin America. — Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations, 2024.
FGBU "VNIIZZH". Epizooticheskaya situaciya po zabolevaniyu N'yukasla na territorii Rossijskoj Federacii v 2023 g. (na 30.06.2023). — M., [Tekst]: 2023. — 18 s.
Bayır T., Gürcan S. (2023). "Retrospective investigation of Newcastle disease reported in Türkiye between 2017‑2019", Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, Vol. 70, No. 2, pp. 175–181. DOI: 10.33988/auvfd.959951.
Wang, S., Wei, L., Wang, J., & Zhang, Z. (2024). Epidemiological Study of Newcastle Disease in Chicken Farms in China, 2019–2022. Frontiers in Veterinary Science, 11. DOI: 10.3389/fvets.2024.1410878
WOAH–Europe. (2021, April 2). Forming a subnetwork of diagnostics and surveillance in Avian Influenza and Newcastle disease. WOAH Europe. Доступно на: WOAH Europe News. https://rr-europe.woah.org/en/news/forming-a-subnetwork-of-diagnostics-and-surveillance-in-avian-influenza-and-newcastle-disease/?utm_source.
Epidemiological investigation of poultry infectious in Kazakhstan (2021–2024)
Newcastle Disease Virus VII.2 First Record in Kazakhstan https://thescipub.com/pdf/ajavsp.2024.290.298.pdf?utm_source.
Volkova M.A., Irza A.V., CHvala I.A. Ocenka immunnogo otveta u cyplyat, privityh mukozal'nymi vakcinami protiv N'yukaslskoj bolezni //Veterinariya, - M., [Tekst]: 2009. - № 10. - S. 20-24.
Phylogenetic Analysis of a Newcastle Disease Virus Strain Isolated from Domestic Poultry and Its Potential for Vaccine Development in the Republic of Kazakhstan Vaccines (Basel). 2025 Apr 23;13(5):440. doi: 10.3390/vaccines13050440 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12116048/?utm_source.
https://vetsci.org/DOIx.php?id=10.4142%2Fjvs.2015.16.4.447&utm_source.
Safety and Immunogenic Efficacy of Inactivated Monovalent Vaccines against Newcastle Disease in the Republic of Kazakhstan Bull Exp Biol Med. 2025 Apr;178(6):739-743. doi: 10.1007/s10517-025-06408-9. Epub 2025 May 30. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40447971/?utm_source.
Epidemiological investigation of poultry infectious in Kazakhstan (2021-2024) Front Vet Sci. 2025 Feb 11:11:1520606. doi: 10.3389/fvets.2024.1520606. eCollection 2024.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40008050/?utm_source.
Surveillance of Class I Newcastle Disease Virus at Live Bird Markets in China and Identification of Variants with Increased Virulence and Replication Capacity J Virol. 2022 May 5;96(10):e00241-22. doi: 10.1128/jvi.00241-22 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9131861/?utm_source.
Newcastle Disease Virus VII.2 First Record in Kazakhstan American Journal of Animal and Veterinary Sciences Volume 19 No. 3, 2024, 290-298DOI: https://doi.org/10.3844/ajavsp.2024.290.298.
Genetic diversity of avian avulavirus 1 (Newcastle disease virus genotypes VIg and VIIb) circulating in wild birds in Kazakhstan Arch Virol. 2018 Jul;163(7):1949-1954. doi: 10.1007/s00705-018-3815-9. Epub 2018 Mar 20. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29556820/?utm_source.
