СОРБЕНТТЕРДІ ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖАНУАРЛАРДЫҢ АҒЗАСЫНДАҒЫ РАДИОАКТИВТІЛІКТІ ТӨМЕНДЕТУ ӘДІСІ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-3-1-153-162Ключевые слова:
радиоизотоп, жануарлар, радиоактивті ластану, ветеринария, сорбент.Аннотация
Қазіргі заманғы медицина мен ветеринария саласындағы аса өзекті және маңызды мәселелердің бірі — адам мен жануарларды радиациялық зақымданудан қорғау, сондай-ақ нозотропты терапияның тиімді әрі қауіпсіз әдістерін әзірлеу болып табылады. Бұл бағытта жүргізілген ғылыми зерттеулердің негізгі мақсаты – тірі ағзаларды иондаушы сәулеленудің зиянды әсерінен сақтау жолдарын анықтап, олардың салдарын барынша азайту. Зерттеудің бірінші кезеңінде арнайы зертханалық жағдайда 30 зертханалық тышқанға тәжірибе жүргізілді. Гематологиялық талдаулар нәтижесінде барлық қан көрсеткіштері физиологиялық норма шектерінде болғаны анықталды, бұл тәжірибенің бастапқы кезеңінде ағза жүйелерінде айтарлықтай ауытқулар болмағанын көрсетеді. Зерттеудің екінші кезеңінде шунгит пен бентонит негізіндегі табиғи сорбенттерді пайдалану арқылы егеуқұйрықтар организмінен радиоизотоптардың шығарылу тиімділігі бағаланды. Бұл кезеңде радиоизотоптардың ағзадан жойылу деңгейі мен олардың ішек-асқазан жолдары мен критикалық мүшелерде қалдық дозалық жүктеме қалыптастыру уақыты – 5, 15, 30 және 60 минуттан кейін – егжей-тегжейлі анықталды. Жалпы зерттеу нәтижесінде сорбент қолданған топта радиофармацевтикалық заттардың жиналуы едәуір төмендегені байқалды: 5 минуттан кейін – 4,48%, 15 минуттан кейін – 2,0%, 30 минуттан кейін – 1,35%, 60 минуттан соң – 1,04%.
Библиографические ссылки
Джойнер, М. С. Основы клинической радиобиологии [Текст] / М. С. Джойнер. – 2021. – 16 с.
Лысенко, Н. П. Ведение животноводства в условиях радиоактивного загрязнения среды : учебное пособие / Н. П. Лысенко, А. Д. Пастернак, Л. В. Рогожина, Павлов. – СПб. : Лань, 2011. – С. 3–39.
Ветеринарная радиобиология : краткий курс лекций для студентов 4 курса по специальности 36.05.01 «Ветеринария» / сост. Т. Н. Родионова. – Саратов : ФГБОУ ВО «Саратовский ГАУ», 2016. – 83 с.
Сахариянов, А. Ж. Туракты радиометриялық және дозиметриялық аспаптардың құрылысы, қолдану мақсаты және жұмыс істеу принциптері [Текст] / А. Ж. Сахариянов,
А. Д. Аллабергенова. – 2019. – ОӘН.
Сахариянов, А. Ж. Тасымалданатын радиометриялық және дозиметриялық аспаптардың құрылысы, қолдану мақсаты және жұмыс істеу принциптері [Текст] / А. Ж. Сахариянов,
А. Аллабергенова. – 2019. – ОӘН.
Сахариянов, А. Ж. Радиация қауіпсіздігі негіздері және ветеринарлық радиологиялық зертханада иондаушы сәуле көздерімен жұмыс жүргізуді ұйымдастыру [Текст] /
А. Ж. Сахариянов, А. Д. Аллабергенова. – 2019. – ОӘН.
Алышкевич, Н. А. Радиационные измерения : практическое пособие / Н. А. Алышкевич, В. Е. Гайшун, Д. Л. Коваленко ; ГГУ им. Ф. Скорины. – Гомель : ГГУ им. Ф. Скорины, 2009. – 56 с.
Тремасова, А. М. О возможности применения шунгита в ветеринарии // Биотехнология : токсикологическая, радиационная и биологическая безопасность : матер. междунар. науч.-практ. конф. – Казань, 2010. – С. 163–165.
Буланкова, С. Р. Сравнительное изучение эффективности минеральных адсорбентов в хроническом опыте на крысах / С. Р. Буланкова, К. Х. Папуниди // Ветеринарный врач. – 2011. – № 5. – С. 10–11.
Мотина, Т. Ю. Сорбция солей тяжёлых металлов in vivo при применении наноразмерного бентонита / Т. Ю. Мотина, А. М. Ежкова, И. А. Яппаров // Сб. науч. тр. Всерос. науч.-исслед. ин-та овцеводства и козоводства. – 2014. – Т. 3, № 7. – С. 391–394.
Vandenhove, H. L. Assessment of radiation exposure in the uranium mining and enrichment area Mailuu-Suu, Kyrgyzstan [Text] / H. L. Vandenhove // Radioactivity. – 2006. – Vol. 88. –
P. 118–139.
Лысенко, Н. П. Радиобиология [Текст] / Н. П. Лысенко [и др.] : учебник для вузов. – СПб., 2019. – 572 с.
Shichijo, K., Fujimoto, N., Uzbekov, D., Kairkhanova, Y., Saimova, A., Chaizhunusova,
N., Sayakenov, N., Shabdarbaeva, D., Aukenov, N., Azimkhanov, A. et al. Erratum to: Internal exposure to neutron-activated 56Mn dioxide powder in Wistar rats. Part 2: Pathological effects // Radiat. Environ. Biophys. – 2017. – Vol. 56. – P. 203–204.
Berger, M. J., Seltzer, S. M. Tables of energy-losses and ranges of electrons and positrons // Studies in Penetration of Charged Particles in Matter : Nuclear Science Series Report № 39 / Committee on Nuclear Science. – Washington, DC, USA, 1964. – P. 205–268.
Рубченков, П. Н. Жануарлар организміне радионуклидтер мен улы элементтерді біріктіріп қабылдау арқылы сорбциялық кешендерін қолданудың тиімділігін зерттеу [Текст] / П. Н. Рубченков, Л. Л. Захарова, Г. А. Жоров, В. Н. Обрывкин // Ветеринария және азықтандыру. – 2014. – № 3. – С. 28–30.
Misra, R. S., Johnston, C. J., Groves, A. M., DeDiego, M. L., St Martin, J., Reed,
C., Hernady, E., Miller, J. N., Love, T., Finkelstein, J. N. et al. Examining the Effects of External or Internal Radiation Exposure of Juvenile Mice on Late Morbidity after Infection with Influenza A // Radiat. Res. – 2015. – Vol. 184. – P. 3–13.
Hogan, B. L., Barkauskas, C. E., Chapman, H. A., Epstein, J. A., Jain, R., Hsia, C. C., Niklason, L., Calle, E., Le, A., Randell, S. H. et al. Repair and regeneration of the respiratory system: Complexity, plasticity, and mechanisms of lung stem cell function // Cell Stem Cell. – 2014. –
Vol. 15. – P. 123–138.
Seidle, T., Robinson, S., Holmes, T., Creton, S., Prieto, P., Scheel, Chlebus, M. Cross-sector review of drivers and available 3Rs approaches for acute systemic toxicity testing // Toxicol. Sci. – 2010. – Vol. 116. – P. 382–396.
Alexander, J., Benford, D., Boobis, A., Ceccatelli, S., Cravedi, J., Domenico,
A. D., Doerge, D., Dogliotti, E., Edler, L., Farmer, P., Filipic, M., Fink-Gremmels, J., Fürst, P., Guerin, T., Knutsen, H. K., Machala, M., Schlatter, J., Mutti, A., Schlatter, J., van Leeuwen, R. V., Verger, P. Opinion of the Scientific Committee / Scientific Panel, Marine biotoxins in shellfish – Summary on regulated marine biotoxins // EFSA journal. – 2009. – Vol. 7. – P. 1–23.
Рожкова, Н. Н. Наноуглерод шунгитов = Shungite Nanocarbon. – Петрозаводск : Карельский научный центр РАН, 2011.
