ОРМАН ТИПТЕРІ ТОПТАРЫ БОЙЫНША СҮРЕКДІҢДЕРДІҢ ӨСУ БАРЫСЫН МОДЕЛЬДЕУ ӘДІСТЕМЕСІ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-3-3-11-24Ключевые слова:
жайылма ормандар, орман құраушы ағаш түрлері, орман формациялары, қара терек, ақ терек, ақ тал, тегіс қарағаш.Аннотация
Батыс Қазақстан облысындағы Жайықтың жайылма ормандары өсу және даму заңдылықтарын зерттелуі қиын алқаптармен берілген. Сондықтан бұл аймақ үшін тек ағаш діңінің көлемін және ағаш ірілік категорияларын бағалауға арналған кестелер, сондай-ақ орташа биіктікке байланысты желектері тұтас алқаптардың қорын бағалауға арналған кестелер әзірленген. Бұл анықтамалық материалдар облыстағы орман ресурстарын басқару мен орман шаруашылығының мәселелерін ойдағыдай шешу үшін жеткіліксіз. Зерттеу жұмысының барысында орман түрлерінің әртүрлі топтарында өсетін орман құраушы тұқымды алқаптардың өсу және өнімділік үлгілерін жасау әдістемесі әзірленді. Әдістемеге сәйкес әртүрлі жастағы олардың өзгермелілігінің барлық диапазонында сүрекдіңдердің орташа биіктігі мен орташа диаметрінің өзгеру заңдылықтарын сенімді түрде сипаттайтын көп нұсқалы сызықтық өсу үлгілері әзірленді. Модельдерге айнымалылармен кодталған ағаш түрлерінің және орман түрлерінің топтарының атауларын сипаттайтын индекстер кіреді. Ағаш жастарының орман құраушы түрлердің атауларымен, ағаш жасының орман типтік топтарының атауларымен үйлесуі жоғары сенімділік дәрежесімен асинхронды өсудің статистикалық үлгілерін алуға мүмкіндік берді. Модельдеудің соңғы кезеңінде орташа биіктіктер мен диаметрлердің өсуінің үш деңгейлі үлгілері алынды, бұл орман түрлерінің жеке тобында өсетін бір орман құраушы түрі үшін регрессия сызықтарын егжей-тегжейлі көрсетуге мүмкіндік берді. Орталық жайылманың орташа деңгейлері жағдайында өсетін қара терек екпелерінің өсу моделін құрудың мысалы келтірілген. Орман екпелерінің базалық жасындағы орташа биіктік деңгейлерінің градиенті бойынша алқаағаштардың аймақтық жіктелуін әзірлеу мүмкіндігі көрсетілген.
Библиографические ссылки
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Загреев, В.В. Общесоюзные нормативы для таксации лесов [Текст] / В.В. Загреев,
В.И. Сухих, А.З. Швиденко [и др.]. – Москва: Колос, 1992. – 495 с.
Зейде, Б.Б. Стандартизация рядов хода роста основных таксационных показателей [Текст] / Б.Б. Зейде // Лесное хозяйство. – Москва, 1968. – № 10. – С. 54–57.
Загреев, В.В. Типизация и стандартизация естественных рядов роста древостоев [Текст] / В.В. Загреев // Лесное хозяйство. – Москва, 1976. – № 11. – С. 69–74.
Загреев, В.В. Географические закономерности роста и продуктивности древостоев [Текст] / В.В. Загреев. – Москва: Лесная промышленность, 1978. – 240 с.
Разин, Г.С. Изучение и моделирование хода роста древостоев различной густоты (на примере ельников Пермской области): Методические рекомендации [Текст] / Г.С. Разин. – Ленинград: ЛенНИИЛХ, 1977. – 43 с.
Разин, Г.С. О ходе роста древостоев. Догматизм в лесной таксации [Текст] / Г.С. Разин, М.В. Рогозин // Вестник Пермского университета. Серия биология. – Пермь, 2009. – Вып. 10(36). – С. 9–38.
Разин, Г.С. О законах и закономерностях роста и развития, жизни и отмирания древостоев [Текст] / Г.С. Разин, М.В. Рогозин // Лесное хозяйство. – Москва, 2010. – № 2. –
С. 19–20.
Рогозин, М.В. Лесные культуры Теплоуховых в имении Строгановых на Урале: история, законы развития, селекция ели [Текст] / М.В. Рогозин, Г.С. Разин. – Пермь: Пермский ГНИУ, 2012. – 210 с.
Демаков, Ю.П. Динамика производительности и состава древостоев в различных экотопах заповедника «Большая Кокшага» [Текст] / Ю.П. Демаков, А.В. Исаев // Научные труды заповедника «Большая Кокшага». – 2009. – Вып. 4. – С. 24–66.
Демаков, Ю.П. Изменчивость и классификация форм кривых хода роста деревьев в онтогенезе [Текст] / Ю.П. Демаков // Лесной журнал. – Архангельск: ИВУЗ, 2002. – № 4. –
С. 32–36.
Демаков, Ю.П. Потенциальная производительность древостоев основных лесообразующих пород в России [Текст] / Ю.П. Демаков, А.В. Исаев // Эко-потенциал. – 2014. – № 4(8). – С. 41–50.
Демаков, Ю.П. Распространение и производительность ельников в различных экотопах Республики Марий Эл [Текст] / Ю.П. Демаков, А.А. Симанова // Научный диалог. – 2013. – Вып. 3(15). – С. 26–42.
Демаков, Ю.П. Сосняки сфагновые Марийского полесья: структура, рост и продуктивность [Текст] / Ю.П. Демаков, М.Г. Сафин, С.М. Швецов. – Йошкар-Ола: МарГТУ, 2012. – 275 с.
Демаков, Ю.П. Структура ельников Республики Марий Эл и закономерности распространения елей рода Picea в её лесном фонде [Текст] / Ю.П. Демаков, А.А. Симанова // Хвойные бореальной зоны. – 2014. – № 5–6. – С. 29–35.
Демаков, Ю.П. Структура и закономерности развития древостоев с участием дуба в лесах Марийского Предволжья [Текст] / Ю.П. Демаков, В.Г. Краснов, А.В. Исаев // Вестник Удмуртского университета. – 2015. – Т. 25, Вып. 4. – С. 53–62.
Демаков, Ю.П. Устойчивость лесных экосистем: методологические и методические аспекты [Текст] / Ю.П. Демаков. – Йошкар-Ола: Периодика Марий Эл, 2000. – 416 с.
Хлюстов, В.К. Комплексная оценка и управление древесными ресурсами: Модели-нормативы-технологии [Текст] / В.К. Хлюстов. – Москва: Изд-во РГАУ-МСХА имени
К.А. Тимирязева, 2015. – Книга I. – 399 с.
Хлюстов, В.К. Комплексная оценка и управление древесными ресурсами. Модели-нормативы-технологии [Текст] / В.К. Хлюстов. – Москва: Изд-во РГАУ-МСХА имени
К.А. Тимирязева, 2015. – Книга II. – 449 с.
Яковлев, Ф.С. Классификация и основные закономерности распространения ольшаников и дубняков в поймах рек Дона и Н. Волги [Текст] / Ф.С. Яковлев // Научные записки Воронежского лесохозяйственного института. – Воронеж: Воронежское обл. книгоиздательство, 1946. – Т. 9. – С. 40–55.
Марков, М.В. Древесно-кустарниковая растительность пойм рек Волги и Камы в пределах ТАССР [Текст] / М.В. Марков, М.И. Фирсова // Ученые записки Казанского государственного университета имени В.И. Ульянова-Ленина. – Казань, 1955. – Т. 115, Кн. 5. – С. 5–110.
Никитин, С.А. Лесорастительные условия низовий реки Урал [Текст] / С.А. Никитин // Труды института леса. – Москва: Изд-во Академии наук СССР, 1957. – Т. 34. – С. 7–27.
Гудочкин, М.В. Леса Казахстана [Текст] / М.В. Гудочкин, П.С. Чабан. – Алма-Ата: Казахское гос. изд-во, 1958. – 323 с.
Токарев, А.Д. Типы пойменных лесов реки Урала [Текст] / А.Д. Токарев // Труды Казахского научно-исследовательского института лесного хозяйства и агролесомелиорации. – Алма-Ата, 1975. – Т. 9. – С. 266–278.
Бирюков, В.Н. Классификация лесной растительности лесостепной и степной зон Казахстана [Текст] / В.Н. Бирюков, А.Д. Токарев // Экология. – Москва, 1973. – С. 26–28.
Основные положения организации и развития лесного хозяйства Уральской области [Текст]. – Алма-Ата, 1992. – 411 с.
Elekesheva, M., Khlyustov, V., Dulatbay, Y. Ecological Aspects and Methodology for Assessing the Forests of the Ural Floodplain [Текст] / M. Elekesheva, V. Khlyustov, Y. Dulatbay // Sustainability. – 2024. – Vol. 16, № 12. – P. 1–21.
Дрейпер, Н. Прикладной регрессионный анализ [Текст] / Н. Дрейпер, Г. Смит. – Москва: Статистика, 1973. – 392 с.
