ОРАЛ ҚАЛАСЫНЫҢ САУДА ОБЪЕКТІЛЕРІНДЕ САТЫЛАТЫН БАЛЫҚТАРДЫҢ САПАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІГІ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-3-1-197-205%20Ключевые слова:
ақуыз, физика-химиялық көрсеткіштер, балықтар, органолептикалық көрсеткіштер, бактериологиялық талдау.Аннотация
Бұл зерттеу Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің «Ветеринария және агротехнология» институтының зертханасында жүргізілді. Зерттеу барысында «Ел ырысы» және «Мирлан» базарларынан алынған үш түрлі балық (шортан, сазан, көксерке) түрінен 5 үлгіден, барлығы 15 сынама алынып, органолептикалық және физика-химиялық көрсеткіштері бағаланды. Органолептикалық зерттеулер нәтижесінде шортан мен көксеркенің 100% үлгілерінде сыртқы көрінісі, желбезек түсі, иісі және бұлшықет құрылымы қалыпты болса, сазан балығының 40% үлгісінде жағымсыз иіс, қоңыр желбезек және бұлшықет жұмсаруы байқалды.
Физика-химиялық зерттеу нәтижелері бойынша, шортан мен көксеркенің редуктаза сынамасы 2,5 сағаттан кейін түссізденсе, сазанның 60% үлгісінде бұл көрсеткіш 40 минутты ғана құрады. Несслер реакциясы арқылы аммиак деңгейі шортан мен көксеркеде 0,8±0,03 мг/л болса, сазанда кей үлгілерде 1,1±0,01 мг/л дейін жетті. Сонымен қатар, сазанның 2 үлгісінде күкіртсутек (H₂S) анықталып, микробиологиялық ластану 100% беткі қабатта, 40% терең бұлшықет қабаттарында тіркелді. Жалпы қорытынды бойынша, шортан мен көксерке балықтары жоғары сапалы, балғын өнім ретінде танылды, ал сазан балығының кейбір үлгілері сапасының төмендегенін көрсетті. Зерттеу нәтижелері балық өнімдерінің сапасын бағалауда сандық және кешенді әдістерді қолданудың маңыздылығын көрсетті.
Библиографические ссылки
Адильбеков Ж.Ш. Санитарно экологическая оценка безопасности рыбы из водоёмов Северного и Центрального Казахстана. – 3i: intellect, idea, innovation - интеллект, идея, инновация. № 1 (2025). – C. 13-23.
Лопарева Т. Я. Оценка уровня бионакопления токсикантов в гидробионтах озера Балхаш. / Мукашева А. С. – Гидрометеорология и экология. – 2013. – № 2 (69). – С. 177-180.
Савинкова О. В. Степень накопления тяжелых металлов в органах и тканях леща и судака озера зайсан // Тирская Н. А. - Гидрометеорология и экология. – 2013. – № 4 (71). – С. 131-138.
Матеева А. Е. Оценка токсикологической безопасности рыбного сырья, импортируемого в казахстан қазақстанға импортталатын балық шикізатының токсикологиялық қауіпсіздігін бағалау. – Хабаршысы. – 2017. – С. 38.
Толепова Г.К. Opisthorchis felineus-пен зарарланған балық етінің тағамдық құндылығы / А.М. Абдыбекова, А.А. Жумагелдиев, А.А. Абдибаева Ғылым және білім. – 2023. – № 2. – Б. 105-114. https://doi.org/10.56339/2305-9397-2023-1- 1-3-10
Traina A. Protein, Essential Amino Acid, and Fatty Acid Composition of Five Target Fishery Species of Central Mediterranean Sea /Animals: an Open Access Journal from MDPI. – 2024. – Т. 14. – № 15. – С. 2158.
Novoslavskij A. Major foodborne pathogens in fish and fish products: a review /Annals of microbiology. – 2016. – Т. 66. – № 1. – С. 1-15.
Ziarati M., Zoonotic diseases of fish and their prevention and control / M. J. Zorriehzahra, F.Hassantabar, Z.Mehrabi, M. Dhawan, K. Sharun, S. Shamsi. – Veterinary Quarterly. 2023. – Т. 22. – № 2. – Р. 95-118.
Aubakirov M.Z., Epizootology and Epidemiology of Opisthorchiasis in Northern Kazakhstan / A.M. Abdybekova, M.A. Khassanova, A. Z. Issabayev, N.S. Kaumenov, A.A.Tegza, Sapa .-OnLine Journal of Biological Sciences. – 2022. – Vol. 14, № 3. – Р. 340 - 346. https://doi.org/10.3844/ojbsci.2022.340.346
Серёгин И. Г. Совершенствование контроля качества рыбы и рыбных продуктов / Л. П. Михалева, В. Е.Никитченко. - Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: Агрономия и животноводство. – 2014. – № 1. – С. 66-71.
Гребенюк А. А. Особенности химического состава и показатели свежести лососевых рыб аквакультуры Норвегии и Карелии / Ю. Г. Базарнова. - Научный журнал НИУ ИТМО. Серия «Процессы и аппараты пищевых производств». – 2012. – № 2. – С. 12.
Асфондьярова И. В. Качество и безопасность охлажденной рыбы / В. В. Шевченко Международный научный журнал. – 2017. – № 4. – С. 73-77.
Olarinmoye O. M. Fish gills as morphological indicators of exposure to four environmentally relevant pharmaceuticals. – Asian Journal of Fisheries and Aquatic Research. – 2023. – Т. 22. – № 2. – Р. 1-6.
Howgate P. A history of the development of sensory methods for the evaluation of freshness of fish. - Journal of Aquatic Food Product Technology. – 2015. – Т. 24. – № 5. – С. 516-532.
Мошу А. Гельминты рыб водоѐмов Днестровско – Прутского междуречья,потенциально опасные для здоровья человека.-Междунар. ассоц. хранителей реки “Eco - TIRAS”. – Кишинэу: Eco -TIRAS, 2014. – С.88.
Абдыбекова А.М. O распространении описторхоза в павлодарской области / В.С. Киян, А.А. Абдибаева, Г.К. Толепова.- Ғылым және білім. – 2021. – № 1. – Б. 46 – 54. https://doi.org/10.52578/2305-9397-2022-1-1-46-54
Keiser J. Emerging foodborne trematodiasis / Utzinger J. - Emerging Infectious Diseases. - 2005. – № 11, Vol. 10. – P.1507-1514. https://doi.org/10.3201%2 Feid1110.050614
Barrett K.A. Fish associated foodborne disease outbreaks: United States / J.H. Nakao, E.V Taylor, C. Eggers, L.H. – Gould Foodborne Pathog Dis. – 2015. – Vol.14, № 9. – Р. 537–543. https://doi.org/10.1089/fpd.2017.2286
Абдыбекова А.М. Қазақстанның орталық өңірлеріндегі Opisthorchis Felineus зарарланған балықтарды ветеринариялық - санитариялық бағалау / Г.К. Толепова, А.А. Жумагелдиев, А.А. Абдибаева. – Ғылым және білім. – 2023. – № 3. – Б. 100 - 109.
Қырықбаева А. Орал-Көшім суару-суландыру жүйесінен алынған балықтарды сезімдік және инвазиялық зерттеу нәтижелері. – Ғылым және білім. – 2023- № 4. – Б. 32-39.
