ТАРАЗ ҚАЛАСЫ МАҢЫНДАҒЫ ЖАЙЫЛЫМДЫҚ ЖЕРЛЕРДЕ ӨСЕТІН RANUNCULUS OXYSPERMUS WILLD. ЦЕНОПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ ФИТОЦЕНОТИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕР
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-4-3-44-53Ключевые слова:
ценопопуляция, фитоценоз, R. oxyspermusWilld, морфометриялық көрсеткіштер, фенофаза.Аннотация
Бұл зерттеудің мақсаты – Тараз қаласының урбанизацияланған ортасында антропогендік
әсерге ұшырайтын Ranunculus oxyspermus Willd. түрінің ценопопуляцияларының жағдайын,
құрылымдық ұйымдасуын және экологиялық сипаттамаларын жан-жақты бағалау болды.
2025 жылы жүргізілген далалық жұмыстар үш модельдік ценопопуляцияны қамтыды, олардың
әрқайсысы 1 × 1 м өлшемді 10 тұрақты үлгілік алаңда зерттелді. Зерттеу барысында геоботаникалық
сипаттамалар жасалып, проективті жамылғы анықталды, дарақтардың фенологиялық фазалары
белгіленді және негізгі морфологиялық параметрлерді қамтитын толық морфометриялық өлшемдер
жүргізілді. Зерттеу алаңдарында барлығы 26 тамырлы өсімдік түрі анықталды, олардың ішінде Poa
pratensis L., Elymus repens L. және Festuca pratensis Huds. өсімдіктері басым болып шықты. Үш
ценопопуляцияның салыстырмалы талдауы морфометриялық көрсеткіштер мен жас құрылымының
біркелкі еместігін көрсетті. Соған қарамастан, барлық популяциялар толық жас спектрімен
сипатталып, генеративті дарақтардың жоғары үлесі түрдің қолайсыз әсерлерге қарамастан
тұрақтылығын дәлелдейді. Тұқым арқылы тиімді жаңару мен жас топтарының толық қамтылуы
түрдің урбанизацияланған аймақта ұзақ мерзімді сақталу әлеуетін көрсетеді. Алынған мәліметтер
қалалық экожүйелердегі осал өсімдік түрлерін қорғау және биоалуантүрлілікті мониторингтеу
бойынша ғылыми негіз қалыптастырады
Библиографические ссылки
Da-Cheng H. A. O., Pei-Gen X. I. A. O., Hong-Ying M. A., Yong P. E. N. G., & Chun-Nian H. E.
Mining chemodiversity from biodiversity: pharmacophylogeny of medicinal plants of Ranunculaceae. //
Chinese journal of natural medicines. – 2015. – № 13(7). – Р. 507-520.
Emadzade K., Lehnebach C., Lockhart P., & Hörandl E. A molecular phylogeny, morphology and
classification of genera of Ranunculeae (Ranunculaceae). // Taxon. – 2010. – № 59(3). –
Р. 809-828.
Tocan, V., & Baron, O. Antibiotic effect of protoanemonine isolated from Ranunculus oxyspermus
MB. // Bollettino chimico farmaceutico. – 1969. – № 108(12). – Р. 789-791.
Mobayen, S., & Maleki, Z. The genus Ranunculus L.(Ranunculaceae) in Iran. // The Iranian Journal
of Botany. – 1984. – 2(2). – Р. 104-124.
Aslam M.S., Choudhary B.A., Uzair M., & Ijaz A. S. The genus Ranunculus: a phytochemical and
ethnopharmacological review. // Int. J. Pharm. Pharm. – 2012. –№ 4(5). – Р. 15-22.
Goo Y.K. Therapeutic potential of Ranunculus species (Ranunculaceae): A literature review on
traditional medicinal herbs. // Plants. – 2022. – № 11(12). – Р. 1599.
Dai Y. L., Liu Q. Z., Wang J., Sun M., Niu, F. J., Wei H. C., ... & Zhang L. The genus Ranunculus
L.(Ranunculus) in Asia: a review of its botany, traditional uses, phytochemistry, pharmacology, toxicity,
and pharmaceutical preparations. // Journal of Pharmacy and Pharmacology. –2024. – № 76(6). – Р. 579-591.
Ydyrys A., Mukhitdinov N., Ivashchenko A., Ashirova Z., Massimzhan M., Imаnova E., ... &
Kaparbay R. Methodological guide for geobotanical research on rare, endemic, and medicinal plants: a case
study of the Ranunculaceae family. // ES Food & Agroforestry. – 2024. – № 18. – Р. 1340.
Hörandl E., & Emadzade K. The evolution and biogeography of alpine species in Ranunculus
(Ranunculaceae): A global comparison. // Taxon. – 2011. – № 60(2). – Р. 415-426.
Sarukhan J., & Harper, J.L. Studies on plant demography: Ranunculus repens L., R. bulbosus L.
and R. acris L.: I. Population flux and survivorship. // The Journal of Ecology. – 1973. –
Р. 675-716.
Imanaliyeva M., Kyrbassova E., Aksoy A., Vardar M. C., Sadyrova G., Parmanbekova M., ... &
Tynybekov B. Ecological monitoring of G. olivieri Griseb populations, A medicinal and food plant. // ES
Food & Agroforestry. – 2024. – № 17. – Р. 1245.
Nurmahanova A., Ibisheva N., Kurbatova N., Atabayeva S., Seilkhan A., Tynybekov B., ... &
Sadyrova G. Comparative anatomical and morphological study of three populations of Salvia aethiopis L.
growing in the Southern Balkhash region. // Journal of Ecological Engineering. – 2023. – № 24 (9). – Р.
-38.
Pakravan M., & Assadi M. A synopsis of the genus Ranunculus (Ranunculaceae) in Iran. // Iranian
Journal of Botany. – 2024. – № 30(1). – Р. 39-53.
Cosendai A. C., Wagner J., Ladinig U., Rosche C., & Hörandl E. Geographical parthenogenesis
and population genetic structure in the alpine species Ranunculus kuepferi (Ranunculaceae). // Heredity. –
– № 110(6). – Р. 560-569.
Paun O., Greilhuber J., Temsch E. M., & Hörandl E. Patterns, sources and ecological implications
of clonal diversity in apomictic Ranunculus carpaticola (Ranunculus auricomus complex,
Ranunculaceae). // Molecular ecology, – 2006. – № 15(4). – Р. 897-910.
Odat N., Jetschke G., & Hellwig F.H. Genetic diversity of Ranunculus acris L. (Ranunculaceae)
populations in relation to species diversity and habitat type in grassland communities. // Molecular Ecology.
– 2004. – № 13(5). – Р. 1251-1257.
Paun O., Lehnebach C., Johansson J. T., Lockhart P., & Hörandl E. Phylogenetic rela tionships
and biogeography of Ranunculus and allied genera (Ranunculaceae) in the Mediterranean region and in the
European Alpine System. // Taxon. – 2005. – № 54(4). – Р. 911-932.
Beruto M., Rabaglio M., Viglione S., Van Labeke M. C., & Dhooghe E. Ranunculus.
In Ornamental crops. // Cham: Springer International Publishing. – 2018. – Р. 649-671.
Kobylina T., Novikov A., Sadyrova G., Kyrbassova E., Nazarbekova S., Imanova E., ... &
Tynybekov B. The Volatile Compounds Composition of Different Parts of Wild Kazakhstan Sedum ewersii
Ledeb. // Separations. – 2024. – № 11(7). Р. 208.
