АСБҰРШАҚ ӨНІМДІЛІГІ МЕН ТОПЫРАҚТЫҢ АГРОХИМИЯЛЫҚ, АГРОФИЗИКАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУ ӘДІСТЕРІНІҢ ЖӘНЕ ЭКСТРАСОЛ МИКРОБИОЛОГИЯЛЫҚ ПРЕПАРАТЫ МЕН ФОСФОР ТЫҢАЙТҚЫШЫНЫҢ ӘСЕРІ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-4-3-3-16%20Ключевые слова:
асбұршақ, Экстрасол микробиологиялық биопрепараты, аммофос, нөлдік өңдеу, сыдыра өңдеу.Аннотация
Зерттеудің мақсаты - оңтүстік-шығыс аймақтың жартылай құрғақ аймағында ашық қара-қоңыр топырақта асбұршақтың Жасылай сортын өсіру технологиясында фосфор тыңайтқышы мен Экстрасол микробиологиялық препаратын бірлесіп қолдану әдістерін әзірлеу. Асбұршақтың вегетациялық кезеңінің ауа-райы жағдайлары орташа тәуліктік ауа температурасымен және жеткілікті жауын-шашынмен (335,7 мм) ерекшеленді. Асбұршақ өсіру кезеңінде топырақтағы нитрат азотының динамикасы нитрификация процестерінің қарқындылығымен және өсімдіктердің өсуі мен дамуы кезінде оны тұтынумен анықталды. Асбұршақ өсіру кезеңінде топырақтағы жылжымалы фосфордың ең көп мөлшері күзгі аммофосты 30 кг/га белсенді затпен енгізу және дақылдарды аудар жырту бойынша экстрасол биологиялық өнімімен өңдеу кезінде қамтамасыз етілді – 32-39 мг/кг. Асбұршақ өсіру кезеңінде топырақтың алмаспалы калиймен қамтамасыз етілуі жоғарылау және жоғары болды, ал топырақ қабатында 0-30 см-де 301 мг/кг-нан 423 мг / кг-ға дейін өзгерді. Асбұршақ өсімдіктерінің көктеу фазасындағы топырақтың метрлік қабатындағы өнімді ылғалдың максималды қоры жеңіл сыдыра өңдеуде (266,3-272,5 мм) болса, ал бүршіктену және гүлдену фазаларында – нөлдік өңдеу кезінде байқалды және өте жақсы деп бағаланды. Топырақты 20-22 см-ге дейін аудара жыртып өңдеу кезінде асбұршақты өсіру кезеңінде оның ең аз тығыздығы байқалды және 1,16 г/см3-тен 1,28 г/см3-ке дейін өзгерді. Асбұршақтың Жасылай сортына жүргізілген тәжірибе нәтижесінде ең жоғары өнімділік (1,54 т/га) аммофос тыңайтқышын 30 кг/га мөлшерінде қолдану, жапырақтарды 2 л/га мөлшерінде экстрасолмен өңдегенде топырақты сыдыра өңдеу нұсқасында алынды.
Библиографические ссылки
Котлярова Е.Г., Лубенцов С.М. Пищевой режим почвы под горохом в зависимости
от способа ее обработки и доз минеральных удобрений // Агрохимический вестник. –
– № 3. – С. 32-38. https://elibrary.ru/download/elibrary_27410478_22878396.pdf
Гребенников А.М., Фрид А.С., Белобров В.П., Исаев В.А., Гармашов В.М.,
Чевердин Ю.И., Беспалов В.А. Влияние разных способов обработки почв на урожайность
гороха // Вестник российской сельскохозяйственной науки. – 2018. – № 2. – С. 16-20. – DOI:
30850/vrsn/2018/2/16-20, https://elibrary.ru/download/elibrary_35185396_72768685.pdf
Рычкова М.И., Тарадин С.А.Урожайность гороха сорта альянс на эрозионно
опасном склоне в зависимости от способа основной обработки почвы и минеральных
удобрений // Международный журнал гуманитарных и естественных наук. – 2018. – № 10
– С. 160-163. DOI:10.24411/2500-1000-2018-10087, https://elibrary.ru/download/elibrary_
_ 66433694. pdf
Рычкова М.И. Почвозащитная обработка на склонах чернозёмных почв Ростовской
области при возделывании гороха //Известия Оренбургского государственного аграрного
университета. – 2022. – № 3 (95). – С. 77-81. – doi: 10.37670/2073-0853-2022-95-3-77-81.
Букин О.В., Бочкарев Д.В., Никольский А.Н., Смолин Н.В. Влияние приемов
основной обработки почвы на динамику запасов влаги и урожайность гороха посевного в
условиях лесостепи европейской части России // Аграрная наука. – 2020. – № 6. – С. 58
https://doi.org/10.32634/0869-8155-2020-339-6-58-61.
Турусов В.И., Гармашов В.М., Корнилов И.М., Нужная Н.А., Говоров В.Н.,
Крячкова М.П.Урожайность и структура урожая гороха при различных способах обработки
почвы в условиях юго-востока ЦЧР //Зернобобовые и крупяные культуры. – 2020. – № 2 (34). – С. 5-12. DOI: 10.24411/2309-348X-2020-11163
Крадецкая О.О., Ошергина И.П., Дашкевич С.М., Утебаев М.У. , Чилимова И.В.,
Тен Е.А. Оценка качества зерна гороха посевного (Pisumsativum L.) В условиях
сухостепной зоны северного Казахстана // Ізденістер, нәтижелер – Исследования,
результаты. – 2025. – №1(105). –С.165-172. https://doi.org/10.37884/1-2025/20
Грошева О.А. Разработка научных основ устойчивого степного землепользования
в работах отечественных и зарубежных исследователей // Международный журнал
прикладных и фундаментальных исследований. – 2021. – № 12. – С. 56-59. DOI
17513/mjpfi.13330.
9Борис, И.И. и др. Зернофуражные культуры – источник концентрированных
кормов // Ветеринарный журнал Беларуси. – 2019. – № 1. – С. 15-19.
http://catalog.belal.by/cgi-bin/irbis64r_01/cgiirbis_64.exe
10Целуйко, О.А., Парамонов, А.В. Влияние длительного применения удобрений на
урожайность гороха // Зернобобовые и крупяные культуры. – 2019. – № 4 (32). – С. 46-51.
DOI:10.24411/2309-348×2019-11131.
11Бирюков, В.В. Основы промышленной биотехнологии. – М.: Колос, 2004. – С. 296.
http://elib.vniro.ru/lib/document/DB4/6E00BAAC-1D8F-4B8D-8D15-C0FD9AA9A773/
Jadwiga Wierzbowska, Krystyna Zuk-Golaszewska, Anna Bochenek Effect mineral,
fertilization and growth regulators on the content of mineral components in pea plants //
J.Elementol. – 2007. – № 2(3). – P. 207-215. https://scispace.com/pdf/effect-of-mineral
fertilization-and-growth-regulators-on-the-5dymfr7r50.pdf
13 El Nagar, M.M., Shafshak, Nadia S.A., Abo Sedera, F.A. Esmail, A.A. M. and Kamel,
A.S. Effect of bio and mineral fertilizer on growth and productivity of pea // Annals of Agric. Sci.,
Moshtohor. –
–
Vol.
(3) –
P.
-310. –
https://www.researchgate.net/publication/277957075_Effect_of_bio_and_mineral_fertilizer_on_
growth_and_productivity_of_pea
Irena Małecka-Jankowiak, Andrzej Blecharczyk, Dorota Swędrzyńska, Zuzanna
Sawinska, Tomasz Piechota The effect of long-term tillage systems on some soil properties and
yield
of pea (pisum sativum l.) // Acta Sci. Pol. Agricultura. – № 15(1)
https://agro.icm.edu.pl/agro/element/bwmeta1.element.agro-33f456d1-6e3e-487e-b152-
c9f128d7a517/c/4.pdf
Хакимов Р.А., Веселкина Ю.В. Элементы технологии возделывания гороха
ульяновец в условиях лесостепи среднего поволжья //Известия Самарского научного центра
Российской академии наук. Сельскохозяйственные науки. – 2025. – Т. 4, № 1 (13). – С. 25
DOI: 10.37313/2782-6562-2025-4-1-25-31
Джандаров А.Н.Продуктивность гороха в зависимости от технологии
возделывания в зоне неустойчивого увлажнения Ставропольского края //
Сельскохозяйственный журнал. – 2020. – № 1 (13). – С. 23-28. – DOI: 10.25930/0372
/004.1.13.2020
17Доспехов Б. А. Методика полевого опыта (с основами статистической обработки
результатов исследований). – М.: Агропромиздат, 1985. – С. 351.
18Пискунов, А.С. Методы агрохимических исследований. – М.: Колос, 2004. – С.
Доспехов, Б.А. Практикум по земледелию. – М.: Агропромиздат, 1987. – С. 383.
20Качинский, А.Н. Физика почвы. – М.: Высшая школа, 1970. – С. 359.
