МҮЙІЗДІ ІРІ ҚАРА ЕТІНІҢ CAПACЫН ВЕТЕРИНAРИЯЛЫҚ-СAНИТAРИЯЛЫҚ БAҒAЛAУ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-4-1-64-76Ключевые слова:
Семей ядролық сынақ полигоны, радиациялық қауіпсіздік, радионуклидтер, мүйізді ірі қара еті, ветеринариялық бақылау, ветеринариялық-санитариялық бағалауАннотация
Зерттеудің өзектілігі радиоактивті ластану көзі болып қала беретін бұрынғы Семей ядролық сынақ полигонының аумағындағы радиоэкологиялық жағдайды зерделеу қажеттілігімен байланысты. Бұл мәселе аталған аймақтың экологиялық және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін маңызды болып табылады.
Зерттеудің басты мақсаты – бұрынғы Семей ядролық сынақ полигонына іргелес орналасқан елді мекендерде өндірілетін мүйізді ірі қара етінің сапасына ветеринариялық-санитариялық баға беру.
Ғылыми-зерттеу жұмыстары Шәкәрім университетінің «Shakarim Lab» ғылыми-зерттеу алаңындағы «Ветеринариялық-санитариялық сараптау» зертханасында жүргізілді. Тәжірибелік сынақтар Абай облысының әртүрлі радиациялық қауіпті аймақтарына жататын Сарыапан, Қарауыл, Қайнар, Абыралы, Аягөз, Шынқожа, Үржар және Мақаншы елді мекендерінде жүзеге асырылды. Жұмыс барысында осы елді мекендерден алынған ет үлгілері зерттелді.
Ет үлгілерінің физикалық-химиялық көрсеткіштері жыл сайын тексеруден өтетін «Инфра ЛЮМ ФТ-12» талдағышында, ал органолептикалық және биохимиялық көрсеткіштері – «Ветеринариялық-санитариялық сараптау» зертханасында жалпыға белгілі мемлекеттік стандарттар бойынша анықталды.
Зерттеу барысында Сарыапан, Қарауыл, Қайнар, Абыралы, Аягөз, Шынқожа, Үржар және Мақаншы елді мекендеріндегі мүйізді ірі қара етіндегі радиобелсенді заттардың азаю деңгейі мен ет сапасына ветеринариялық-санитариялық баға берілді.
Библиографические ссылки
Adamchick, J., Perez, A. M. Choosing awareness over fear: Risk analysis and free trade support global food security [Text] / J. Adamchick, A. M. Perez // Global Food Security. –2020. –V.26. –P. 6. https://doi.org/10.1016/j.gfs.2020.100445.
Tibebu, A., Tamrat, H., Bahiru, A. Review: Impact of food safety on global trade [Text] / A. Tibebu, H. Tamrat, A. Bahiru // Veterinary Medicine and Science. –2024. –V.10. –No5. –P. 9. https://doi.org/10.1002/vms3.1585
Решение Комиссии Таможенного союза от 9 декабря 2011 г. № 880 «О принятии технического регламента Таможенного союза «О безопасности пищевой продукции»» [Электронный ресурс] // ИПС «Әділет». – Режим доступа: https://adilet.zan.kz/rus/docs/H11T0000880 (дата обращения: 22.10.2025).
Chaizhunussova, N., Pivina, L., Shabdarbayeva, D., Orekhov, A., Dosmagambetova, R., Alibayeva, G., Massabayeva, M., Lipikhina, A., Abildinova, G., Kassymov, A., Smailova, Zh., Kissina, R., Ygiyeva, D., Kairkhanov, E., Dyussupov, A. Global trends in research on Semipalatinsk nuclear testing health effects: A bibliometric analysis and short review [Text] / N. Chaizhunussova et al. // Journal of Environmental Radioactivity. –2025. –V.289. –P. 15. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2025.107793.
Duyssembaev, S., Serikova, A., Okuskhanova, E., Ibragimov, N., Bekturova, N., Ikimbayeva, N., Rebezov, Y., Gorelik, O., Baybalinova, M. Determination of Cs-137 concentration in some environmental samples around the Semipalatinsk Nuclear Test Site in the Republic of Kazakhstan [Text] / S. Duyssembaev et al. // Annual Research & Review in Biology. –2017. –V.15. –P.1–8. https://doi.org/10.9734/ARRB/2017/35239.
Lukashenko, S., Kabdyrakova, A., Lind, O.C., Gorlachev, I., Kunduzbayeva, A., Kvochkina, T., Janssens, K., De Nolf, W., Yakovenko, Yu., Salbu, B. Radioactive particles released from different sources in the Semipalatinsk Test Site [Text] / S. Lukashenko et al. // Journal of Environmental Radioactivity. –2020. –V.216. –P.106160. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2020.106160.
Aktayev, M., Subbotin, S., Aidarkhanov, A., Aidarkhanova, A., Timonova, L., et al. Characterization of geological and lithological features in the area proximal to tritium-contaminated groundwater at the Semipalatinsk Test Site [Text] / M. Aktayev et al. // PLOS ONE. –2024. –V.19. –No3. –P. 14. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0300971
Merz, S., Shozugawa, K., Steinhauser, G. Analysis of Japanese radionuclide monitoring data of food before and after the Fukushima nuclear accident [Text] / S. Merz, K. Shozugawa, G. Steinhauser // Environmental Science & Technology. –2015. –V.49. –Is.5. –P.2875–2885. https://doi.org/10.1021/es5057648
Biswas, S., Kim, I.H. A thorough review of phytogenic feed additives in non-ruminant nutrition: production, gut health, and environmental concerns [Text] / S. Biswas, I.H. Kim // Journal of Animal Science and Technology. –2025. –V.67. –No3. –P.497–519. https://doi.org/10.5187/jast.2025.e26
Alem, W.T. Effect of herbal extracts in animal nutrition as feed additives [Text] / W.T. Alem // Heliyon. –2024. –V.10. –Is.3. –P. 8. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e24973.
Schmidt, H.P., Hagemann, N., Draper, K., Kammann, C. The use of biochar in animal feeding [Text] / H.P. Schmidt et al. // PeerJ. –2019. –V.7. https://doi.org/10.7717/peerj.7373.
Suleimenov, Sh., Duyssembaev, S., Serikova, A., Baygazanov, A., Koygeldinova, A., Yessimbekov, Zh. Biochemical indicators and nutritional value of horsemeat infected by parascaridosis and sampled from the surrounding areas of Semipalatinsk Nuclear Test Site, Kazakhstan [Text] / Sh. Suleimenov et al. // American Journal of Animal and Veterinary Sciences. –2021. –V.16. –P.39–47. https://doi.org/10.3844/ajavsp.2021.39.47.
Olabimtan, S.O., Chifu, E.N., Hafeez, Y.H., Nasir, M. Measurement of transfer factors from soil-to-plant/food crop of Naturally Occurring Radionuclide Materials (NORMs) in Nigeria: a review [Text] / S.O. Olabimtan et al. // Dutse Journal of Pure and Applied Sciences. –2023. –V.9. –No3b. –P.173–192. https://doi.org/10.4314/dujopas.v9i3b.19
Ogana, J.S.O., Friday, O.S., Mpofana, R.M., Mathuthu, M. Radiological safety assessment of sugar consumption in South Africa — a study of 226Ra, 228Ra, and 40K levels [Text] / J.S.O. Ogana et al. // Frontiers in Public Health. –2025. –V.13. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1534383
Marchesani, G., Trotta, G., De Felice, P., et al. Fast and sensitive radiochemical method for Sr-90 determination in food and feed by chromatographic extraction and liquid scintillation counting [Text] / G. Marchesani et al. // Food Analytical Methods. –2022. –V.15. –P.1521–1534. https://doi.org/10.1007/s12161-021-02191-1
Dyusembayev, S.T., Serikova, A.T., Suleimenov, Sh.K., Serikov, Zh.T., Adilbekov, Zh.Sh. Plants with radioprotective properties: current research and application prospects [Text] / S.T. Dyusembayev et al. // Herald of Science of S. Seifullin Kazakh Agrotechnical Research University: Veterinary Sciences. – Astana: S. Seifullin Kazakh Agrotechnical Research University. –2024. –No4(008). –P.43–50. –ISSN 2958-5430, ISSN 2958-5449
Bain, A., Adawiah, S., Rahadi, S. Effect of micronutrient supplementation to reduce heavy metal toxicity in rations from local feed ingredients in vitro using rumen fluid of Ettawa crossbreeds [Text] / A. Bain, S. Adawiah, S. Rahadi // Proceedings of the International Conference on Improving Tropical Animal Production for Food Security (ITAPS 2021). –2022. –P.320–325. https://doi.org/10.2991/absr.k.220309.062
Закон Республики Казахстан «О социальной защите граждан, пострадавших вследствие ядерных испытаний на Семипалатинском испытательном ядерном полигоне» от 18.12.1992 № 1787-XII [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z920003600_/ (дата обращения: 24.10.2025).
Дюсембаев, С.Т., Серикова, А.Т., Иминова, Д.Е. Порядок и правила радиационной и ветеринарно-санитарной оценки животноводческой продукции [Текст] / Рекомендация. – Семей: ГУ им. Шакарима, 2013. –132 с.
Марухненко, Н.В., Бронзов, В.В., Бронзова, М.Б., Корсун, Е.В. Новые перспективные радиопротекторы растительного происхождения [Текст] / Н.В. Марухненко и др. // Сопроводительная фитотерапия в онкологии: материалы 2-й междунар. науч.-практ. конф., Москва, 23 мая 2015 г. / под ред. В.Ф. Корсуна. – М., 2015. –С.106–112.
