ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА БИДАЙ АУРУЛАРЫНА ҚАРСЫ БИОЛОГИЯЛЫҚ ПРЕПАРАТТАРДЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-4-3-83-92Ключевые слова:
жаздық бидай, биологиялық препарат, тұқымдарды өңдеу, егістерді бүрку, түптену, гүлдену, өнімділік.Аннотация
Бұл мақалада 2019-2021 жылдар аралығында «Заречное» Ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясы» ЖШС тәжірибелік учаскесіндегі зерттеу нәтижелері келтірілген.
Тәжірибелік учаскенің топырағы – қуаттылығы төмен оңтүстік қара топырақ, механикалық құрамы орташа саз балшықты, қарашірік мөлшері 3,0%, рН 7,0-7,3; облыстың 2-ші топырақ-климаттық аймағы.
Бұл тәжірибе 6 нұсқада әртүрлі сыналатын биологиялық препараттармен себу алдында тұқымдарды дәрілендіруден, түптену–түтіктену, гүлдену кезеңдерінде жаздық бидай егістерін бүркуден тұрды: 1-2 нұсқа – Bacillus megaterium ВКПМ В-12463, титр кемінде 1×109 КОЕ/мл әсер ететін заты бар препарат; 3-4 нұсқа – өсімдіктердің хлорофилл-витаминді және фунгицидтік құрамына негізделген (кем дегенде 10 г/л) және микроэлементтер (темір 2,5 г/л, молибден 2,0 г / л, мыс 1,0 г/л, мырыш 2,5 г/л, марганец 1,0 г/л, бор, 0,5 г/л, кобальт 0,5 г/л,) әсер ететін заты бар препарат; 5-6 нұсқа – арахидон қышқылы, 0,3 г/л әсер ететін заты бар препарат. Сонымен қатар 2 нұсқа эталондық препараттан тұрады: 7-8 нұсқа – 1 миллиардтан кем емес өміршең жасушалар, споралар титрі/мл, тірі споралар және Bacillus subtilis штамм 26-D жасушалары әсер ететін заты бар препарат.
Мақсаты: жаздық бидайдағы биологиялық препараттардың биологиялық және экономикалық тиімділігін анықтау.
Міндеттер
1. Тұқымдарды маринадтау және дақылдарды бүрку кезінде бидайдағы ауруларға қарсы биологиялық препараттардың биологиялық тиімділігін бағалау.
2. Тұқымдарды маринадтау және дақылдарды бүрку кезінде бидайдағы ауруларға қарсы биологиялық препараттардың экономикалық тиімділігін бағалау.
Библиографические ссылки
Rocha L., Silva E., Gonçalves A., Brito C., Ferreira H., Matos C., Malheiro A.C., Araújo S.,
Lima‑Brito J., Moutinho‑Pereira J. Biomass, Physiological, and Antioxidant Activity Responses of Wheat
Plants After Selenium Foliar Spray Under Water Deficit // Agriculture. – 2025. – Vol. 15,
№ 10. – P. 1086. – DOI: https://doi.org/10.3390/agriculture15101086.
Rocha L., Silva E., Pavia I., Ferreira H., Matos C., Osca J.M., Moutinho‑Pereira J., Lima‑Brito J.
Seed Soaking with Sodium Selenate as a Biofortification Approach in Bread Wheat: Effects on
Germination, Seedling Emergence, Biomass and Responses to Water Deficit // Agronomy. – 2022. – Vol.
, № 8. – Art. 1975. – DOI: https://doi.org/10.3390/agronomy12081975.
Ozturk M., TurkyilmazUnal B., García‑Caparrós P., Khursheed A., Gul A., Hasanuzzaman M.
Osmoregulation and its actions during the drought stress in plants // Physiologia Plantarum. – Vol. 172, №
– P. 1321–1335. – DOI: https://doi.org/10.1111/ppl.13297.
Mahmood B.J., Shakir S.B., Amin S.D. Response of two bread wheat (Triticum aestivum L.)
varieties to foliar application of Nano fertilizers at two growing stages and its effect on their qualitative
characteristics // Kirkuk University Journal for Agricultural Sciences. – 2024. – № 15 (1). – P. 1‑10. – DOI:
https://doi.org/10.58928/ku24.15106.
Lüy M., Türk F., Argun M.Ş., Polat T. Investigation of the effect of hectoliter and thousand grain
weight on variety identification in wheat using deep learning method // Journal of Stored Products Research.
– 2023. – Vol. 102. – Art. 102116.
Valdés C., Estrada‑Campuzano G., Martinez Rueda C.G., Domínguez López A., Solis‑Moya E.,
Villanueva Carvajal A. Grain and flour wheat quality modified by genotype, availability of nitrogen, and
growing season // International Journal of Agronomy. – 2020. – Art. ID 1974083. – P. 1‑9.
Zörb C., Geilfus C.M., Dietz K.J. Soil salinity and crop yields // Plant Biology. – 2019. – Vol. 21.
– P. 31‑38. – DOI: https://doi.org/10.1111/plb.12884.
Chen T.W., Kahlen K., Stützel H. Disentangling the contributions of osmotic and ionic effects of
salinity on stomatal, mesophyll, biochemical and light limitations to photosynthesis // Plant Cell &
Environment. – 2015. – Vol. 38. – P. 1528-1542.
Geng Y., Wu R., Wee C.W., Xie F., Wei X., Chan P.M.Y., Dinneny J.R. A spatio-temporal
understanding of growth regulation during the salt stress response in Arabidopsis // The Plant Cell. – 2013.
– Vol. 25. – P. 2132-154.
Arzani A., Ashraf M. Genetic engineering of resources to improve salt tolerance in agricultural
crops // Critical Reviews in Plant Sciences. – 2016. – Vol. 35. – P. 146-189. – DOI:
https://doi.org/10.1080/07352689.2016.1209150.
Arzani A., Ashraf M. Smart Engineering of Genetic Resources for Enhanced Salinity Tolerance
in Crop Plants // Critical Reviews in Plant Sciences. – 2016. – Vol. 35, № 3. – P. 1-44. –
DOI:10.1080/07352689.2016.1245056.
Shen G.X., Wei J., Qiu X.Y., Hu R.B., Kuppu S., Auld D., Blumwald E., Gaxiola R., Payton P.,
Zhang H. Co-overexpression of AVP1 and AtNHX1 in cotton further improves drought and salt tolerance
in transgenic cotton plants // Plant Molecular Biology Reporter. – 2015. – Vol. 33. –
P. 167-177.
Arzani A. Improving Salt Tolerance in Agricultural Plants: A Biotechnological Approach // In
Vitro Cellular & Developmental Biology – Plant. – 2008. – Vol. 44. – P. 373-383. – DOI:
https://doi.org/10.1007/s11627-008-9163-6.
Yeilaghi H., Arzani A., Ghaderian M., Fotovat R., Feizi M., Pourdad S.S. Effect of salinity on
seed oil content and fatty acid composition of safflower (Carthamus tinctorius L.) genotypes // Food
Chemistry. – 2012. – Vol. 130, № 3. – P. 618-625.
Zhang X., Warburton M.L., Setter T., Liu H., Xue Y., Yang N., Yan J., Xiao Y. Genome wide
association studies of drought related metabolic changes in maize using an enlarged SNP panel //
Theoretical and Applied Genetics. – 2016. – Vol. 129. – P. 1449-1463.
Semenko L., Veremeyenko S., Bykin A., Kucher L., Panchuk Т. Effectiveness of plant growth
stimulants for winter wheat in the Left-Bank Forest-Steppe of Ukraine // Scientific Horizons. – 2025. –
Vol. 28, № 3. – P. 33-43. – DOI: https://doi.org/10.48077/scihor3.2025.33.
Bashir A.M., Rehim A., Raza Q.-U.-A., Raza M.A., Zhai L., Liu H., Wang H. Biostimulants as
plant growth stimulators in modernized agriculture and environmental sustainability // Technology in
Agriculture. – 2021. – DOI: 10.5772/intechopen.98295.
Babu R.S.H., Srilatha V., Joshi V. Plant growth regulators // In: Plant Growth Regulators in
Tropical and Sub-Tropical Fruit Crops. – Florida: CRC Press, 2022. – P. 1-13. – DOI:
1201/9781003300342-1.
Jiuchun A., Lu L., Xiaohong O., Yanping G., Lanping G., Chenghong X., Weike J., Tao Z., Qing-Song Y. Fusarium oxysporum causes the root rot disease of Polygonatum cyrtonema in China // Crop
Protection. – 2024. – Vol. 186. – Р. 106935. – DOI: https://doi.org/10.1016 /j.cropro.2024.106935.
Rysbekova A.M., Sultanova N.Zh. Biological make-up of soil and seed infection by the root rot
pathogen (Bipolaris sorokiniana) of barley in the Southeastern Region of Kazakhstan // Rhizosphere. –
– Vol. 22. – 100536. – DOI: https://doi.org/10.1016/j.rhisph.2022.100536.
Kamajian M., Soorni A., Mehrabi R. Identification of effector candidates in Bipolaris sorokiniana
and their expression profile analysis during pathogen-wheat interactions // Physiological and Molecular
Plant Pathology. – 2024. – Vol. 133. – Р. 102343. – DOI: https://doi.org/10.1016/j.pmpp.2024.102343.
Eke P., Yangsi N.F., Nya D.V., Eyong B.T., Tamanji M., Yimta Y.D., Ghomsi T.G., Nana W.L.,
Fekam B.F. The co-occurrence of drought and Fusarium solani f. sp. Phaseoli Fs4 infection exacerbates the
Fusarium root rot symptoms in common bean (Phaseolus vulgaris L.) // Physiological and Molecular Plant
Pathology. – 2023.
Доспехов Б.А. Методика опытного дела [Текст] / Б.А. Доспехов. – М.: Агропромиздат.
– С. 351.
