ҚАЗАҚСТАН АУМАҒЫНДА EHV-1 (ЖЫЛҚЫ РИНОПНЕВМОНИЯСЫ) ИНФЕКЦИЯСЫН ЭПИЗООТОЛОГИЯЛЫҚ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ТӘУЕКЕЛ АЙМАҚТАРЫН АНЫҚТАУ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-4-1-184-192Ключевые слова:
Жылқы герпесвирусы, EHV-1, тәуекелділік картасы, жылқы популяциясы, ветеринариялық бақылауАннотация
Жылқы герпесвирусының 1-ші типі (EHV-1) – жылқылардағы ринопневмония, аборттар, неонатальдық өлім және миелоэнцефалопатия сияқты клиникалық көріністердің кең спектрімен сипатталатын қауіпті вирустық ауру. Әлемнің көптеген елдерінде, соның ішінде Қазақстанда, ол жылқы шаруашылығына айтарлықтай экономикалық шығын әкеледі. 2017–2024 жылдар аралығында Қазақстанда EHV-1-дің 34 өршуі тіркелді. Бұл зерттеудің мақсаты – Қазақстанның әкімшілік аудандарындағы вирустың болуына байланысты әлеуметтік-демографиялық, экологиялық және көлік факторларын анықтау және тәуекелділік картасын жасау. Жылқы популяциясы туралы деректер (2411 шаруашылық, тығыздық 0–49,8 бас/км²) және EHV-1 жағдайлары (34 өршу) негізінде модельдеу жүргізілді. Жылқы популяциясының тығыздығы модельдегі ең төмен маңызды айнымалылардың бірі болып шықты. Зерттеу нәтижелері бойынша, вирустың таралу қаупі жоғары аймақтарда жылқыларды вакцинациялау және биологиялық қауіпсіздік шараларын күшейту арқылы инфекцияның алдын алуға болады. Сонымен қатар, мұндай карталарды қолдану Қазақстанның жылқы шаруашылығын басқаруда тиімді стратегияларды әзірлеуге мүмкіндік береді, бұл экономикалық шығындарды азайтып, саланың тұрақтылығын арттырады. Алынған тәуекелділік картасы вирустың пайда болу ықтималдығы жоғары аймақтарды бөліп көрсетеді: жылқы популяциясының орташа және жоғары тығыздығы бар, дала және шалғындық ландшафттар басым солтүстік, орталық және оңтүстік-батыс өңірлер. Бұл нәтижелер EHV-1 вирусының кеңістіктік үлгілерін одан әрі зерттеуге және ветеринариялық бақылау мен профилактикалық шараларды күшейтуге негіз бола алады, сондықтан жылқы шаруашылығының тұрақты дамуына үлес қосады.
Библиографические ссылки
Patel J.R. Equine herpesviruses 1 (EHV-1) and 4 (EHV-4)–epidemiology, disease and immunoprophylaxis: a brief review [Text] / J.R. Patel, J. Heldens // The Veterinary Journal. – 2005. – Vol. 170. – No. 1. – P. 14–23.
Pusterla N. Prevalence of latent alpha-herpesviruses in Thoroughbred racing horses [Text] /
N. Pusterla, S. Mapes, W. D. Wilson // The Veterinary Journal. – 2012. – Vol. 193. – No. 2. – P. 579–582.
Gilkerson J.R. Epidemiology of EHV-1 and EHV-4 in the mare and foal populations on a Hunter Valley stud farm: are mares the source of EHV-1 for unweaned foals [Text] / J. R. Gilkerson, et al. // Veterinary Microbiology. – 1999. – Vol. 68. – No. 1–2. – P. 27–34.
Ma G. Equine herpesviruses type 1 (EHV-1) and 4 (EHV-4)–masters of co-evolution and a constant threat to equids and beyond [Text] / G. Ma, W. Azab, N. Osterrieder // Veterinary Microbiology. – 2013. – Vol. 167. – No. 1–2. – P. 123–134.
Reed S.M. Equine herpesvirus 1 and 4 [Text] / S. M. Reed, R. E. Toribio // Veterinary Clinics of North America: Equine Practice. – 2004. – Vol. 20. – No. 3. – P. 631–642.
Sutton G. Molecular surveillance of EHV-1 strains circulating in France during and after the major 2009 outbreak in Normandy involving respiratory infection, neurological disorder, and abortion [Text] / G. Sutton, M. Garvey, A. Cullinane, et al. // Viruses. – 2019. – Vol. 11. – No. 10. – P. 916.
Sutton G. Equine herpesvirus 1 variant and new marker for epidemiologic surveillance, Europe, 2021 [Text] / G. Sutton, C. Normand, F. Carnet, et al. // Emerging Infectious Diseases. – 2021. – Vol. 27. – No. 10. – P. 2738–2739.
Phillips S.J. Maximum entropy modeling of species geographic distributions [Text] /
S.J. Phillips, R.P. Anderson, R. E. Schapire // Ecological Modelling. – 2006. – Vol. 190. – No. 3–4. – P. 231–259.
Baghi H.B. Impact of equine herpesvirus type 1 (EHV-1) infection on the migration of monocytic cells through equine nasal mucosa [Text] / H. B. Baghi, H. J. Nauwynck // Comparative Immunology, Microbiology and Infectious Diseases. – 2014. – Vol. 37. – No. 5–6. – P. 321–329.
Сансызбай А.Р. Разработка краткосрочного прогноза эпизоотологического процесса ринопневмонии лошадей в Карагандинской области [Текст] / А.Р. Сансызбай,
А.Қ. Құрманғалиева, М.С. Мырзабеков // Ветеринария және азық-түлік қауіпсіздігі. – 2022. – № 2(15). – С. 23–30.
Akhmetsadykov N.N. Отработка режимов регулирования рН питательной среды при культивировании штамма EHV-1 ринопневмонии лошадей [Text] / N. N. Akhmetsadykov, et al. // Herald of Science of S. Seifullin Kazakh Agrotechnical University: Multidisciplinary. – 2022. – No. 3 (114). – P. 137–146.
Карамендин К.О. Герпесвирусы лошадей EHV-1 и EHV-4 в Казахстане [Текст] /
К. О. Карамендин и др. // Микробиология және вирусология. – 2022. – № 4 (39). – С. 31–44.
Quentin-Froignant C. ANCHOR-tagged equine herpesvirus 1: A new tool for monitoring viral infection and discovering new antiviral compounds [Text] / C. Quentin-Froignant, S. Kappler-Gratias, S. Top, S. Bertagnoli, F. Gallardo // Journal of Virological Methods. – 2021. – Vol. 294. – No. 114194.
Worku A. Seroprevalence and associated risk factors of equine herpesvirus type-1/-4 in selected districts of Northwest Amhara, Ethiopia [Text] / A. Worku, et al. // Comparative Immunology, Microbiology and Infectious Diseases. – 2024. – Vol. 107. – P. 102155.
Oladunni F.S. EHV-1: a constant threat to the horse industry [Text] / F. S. Oladunni,
D.W. Horohov, T.M. Chambers // Frontiers in Microbiology. – 2019. – Vol. 10. – P. 2668.
Agerholm J.S. A diagnostic survey of aborted equine fetuses and stillborn premature foals in Denmark [Text] / J.S. Agerholm, E.M. Klas, P. Damborg, N. Borel, H. G. Pedersen,
M. Christoffersen // Frontiers in Veterinary Science. – 2021. – Vol. 8. – P. 740621.
Neustroyev M.P. Regional epizootology of infectious and invasive diseases of horses [Text] / M.P. Neustroyev, N.P. Tarabukina, A.D. Reshetnikov, L.M. Kokolova // Siberian Bulletin of Agricultural Science. – 2018. – No. 5. – P. 38–44.
Tong P. Outbreak of neuropathogenic equid herpesvirus 1 causing abortions in Yili horses of Zhaosu, North Xinjiang, China [Text] / P. Tong, R. Duan, N. Palidan, et al. // BMC Veterinary Research. – 2022. – Vol. 18. – No. 1. – P. 83.
Allen G.P. Prevalence of latent, neuropathogenic equine herpesvirus-1 in the Thoroughbred broodmare population of Central Kentucky [Text] / G.P. Allen, D.C. Bolin, U. Bryant, et al. // Equine Veterinary Journal. – 2008. – Vol. 40. – No. 2. – P. 105–110.
Pusterla N. Investigation of an EHV-1 outbreak in the United States caused by a new H752 genotype [Text] / N. Pusterla, S. Barnum, J. Miller, et al. // Pathogens. – 2021. – Vol. 10. – No. 6. –
P. 747.
