ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АЛМАТЫ ЖӘНЕ ЖАМБЫЛ ОБЛЫСТАРЫНДАҒЫ ҚОЙДЫҢ КАТАРЛЫ БЕЗГЕГІ БОЙЫНША ЭПИЗООТИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙДЫ АНЫҚТАУ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-4-1-267-276Ключевые слова:
Қойлардың катарлы безгегі- Блютанг, иммуноферменттік талдау (ИФТ), ,иммунды қан сарысуыАннотация
Қойлардың катаральды қызбасы (блютанг) – Orbivirus туыстығына жататын Reoviridae тұқымдас вирусымен қоздырылатын трансмиссивті жұқпалы ауру. Бұл ауру қой шаруашылығына елеулі экономикалық залал келтіреді және мал басының өнімділігін төмендетеді. Климаттың жаһандық өзгеруі, вирус тасымалдаушы жәндіктердің (Culicoides spp.) белсенді көші-қоны және жануарлардың трансшекаралық қозғалысының артуы аурудың таралу қаупін күшейтіп отыр. Осы зерттеудің мақсаты – Қазақстан Республикасының Алматы және Жамбыл облыстарында қойлардың катаральды қызбасы бойынша эпизоотиялық жағдайды зертханалық әдістер арқылы анықтау болды.
Зерттеу барысында блютанг вирусын және антигенін анықтау үшін нақты уақыттағы полимеразды тізбекті реакциясының (НУ-ПТР), иммуноферменттік талдау (ИФТ) қолданылды, сонымен қатар вирусқа қарсы антиденелерді анықтауға мүмкіндік беретін серологиялық әдіс ИФТ қолданылды. Биологиялық үлгілер фермерлік шаруашылықтардан алынды, бұл өңірлер векторлар үшін қолайлы климаттық жағдайларға ие, сондықтан эпизоотиялық тәуекел деңгейі жоғары. Зерттеу нәтижелері бойынша кейбір сынамалардан блютанг вирусы мен антигендері анықталса, сонымен қатар серопозитивті жануарлар анықталды, бұл блютанг вирусының айналымда бар екенін және алдын алу шараларын шұғыл күшейту қажеттілігін көрсетеді.
Алынған мәліметтер инфекция ошақтарының қалыптасып жатқанын және ауруды ерте анықтауда сероэпидемиологиялық тәсілдің маңыздылығын дәлелдейді. Зерттеу қорытындысы бойынша биоқауіпсіздік шараларын күшейту, векторларға қарсы күрес бағдарламаларын кеңейту, сондай-ақ тұрақты мониторинг жүргізу ұсынылады. Бұл жұмыс қойлардың катаральды қызбасына қарсы өңірлік және ұлттық алдын алу бағдарламаларын әзірлеу үшін ғылыми негіз бола алады.
Библиографические ссылки
Мырзабеков, А.А. Жануарлар аурулары: жұқпалы және жұқпалы емес этиологиясы [Текст] / А.А. Мырзабеков, Б.Ж. Баймұратов. – Алматы: Агроуниверситет, 2020. – 412 б.
Төлеуішев, Ж.Н. Ветеринариялық індеттану (эпизоотология) және инфекциялық аурулар [Текст] / Ж.Н. Төлеуішев. – Алматы: Қазақ университеті, 2018. – 520 б.
World Organisation for Animal Health (OIE). Terrestrial Animal Health Code. Chapter 8.3. Bluetongue [Text] / OIE. – 2022. – Access: https://www.woah.org
MacLachlan, N.J. Bluetongue virus infections in cattle: an emerging disease in Europe [Text] / N.J. MacLachlan, A.J. Guthrie // Veterinary Journal. – 2010. – Vol. 187, № 2. – P. 142–143.
Mellor, P.S. Culicoides biting midges: their role as arbovirus vectors [Text] / P.S. Mellor, J. Boorman, M. Baylis // Annual Review of Entomology. – 2000. – Vol. 45. – P. 307–340.
Wilson, A. Where does bluetongue virus sleep in the winter? [Text] / A. Wilson, K. Darpel, P. Mellor // PLoS Biology. – 2008. – Vol. 6, № 8. – e210.
Coetzee, P. Bluetongue: a historical and epidemiological perspective with the emphasis on South Africa [Text] / P. Coetzee, M. Stokstad, E.H. Venter // Virology Journal. – 2012. – Vol. 9. – P. 198.
Roy, P. Bluetongue virus: dissection of the polymerase complex [Text] / P. Roy // Journal of General Virology. – 2008. – Vol. 89 (Pt 8). – P. 1789–1804.
Verwoerd, D.W. Bluetongue [Text] / D.W. Verwoerd, B.J. Erasmus // In: Infectious Diseases of Livestock with Special Reference to Southern Africa. – Oxford: Oxford University Press, 2004. – P. 1201–1220.
Zientara, S. Control of bluetongue in Europe [Text] / S. Zientara, J.M. Sanchez-Vizcaíno // Veterinary Microbiology. – 2013. – Vol. 165, № 1–2. – P. 33–37.
Oura, C.A.L. Bluetongue virus: Current global situation and emerging trends [Text] / C.A.L. Oura // Transboundary and Emerging Diseases. – 2019. – Vol. 66, № 1. – P. 26–40.
Mayo, C.E. Seasonality and vector competence of Culicoides sonorensis for bluetongue virus [Text] / C.E. Mayo, C.J. Osborne, B.A. Mullens // Journal of Medical Entomology. – 2012. – Vol. 49, № 5. – P. 1060–1068.
Gethmann, J. Economic impact of a bluetongue serotype 8 epidemic in Germany [Text] / J. Gethmann, C. Probst, F.J. Conraths // Frontiers in Veterinary Science. – 2020. – Vol. 7. – P. 65.
Zhugunissov, K. Prevalence of Bluetongue and the distribution of Culicoides species in northern and southern regions of Kazakhstan in 2023–2024 [Text] / K. Zhugunissov, D. Muzarap, N. Sarsenkulova [et al.] // Frontiers in Veterinary Science. – 2025.
Carpenter, S. Culicoides and the emergence of bluetongue virus in northern Europe [Text] / S. Carpenter, A. Wilson, P.S. Mellor // Trends in Microbiology. – 2009. – Vol. 17, № 4. – P. 172–178.
Maan, S. Molecular epidemiology of bluetongue virus [Text] / S. Maan, N.S. Maan, K. Nomikou // Journal of General Virology. – 2010. – Vol. 91. – P. 1441–1453.
Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитеті. Қойлардың катаральды безгегін диагностикалау [Текст] / Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитеті. – Нұр-Сұлтан, 2021. – 28 б.
Darpel, K.E. Clinical signs and pathology associated with the British strain of bluetongue virus serotype 8 in sheep [Text] / K.E. Darpel, C.A. Batten, E. Veronesi // Veterinary Record. – 2007. – Vol. 161, № 8. – P. 253–261.
Savini, G. Epizootic emergence of bluetongue virus in Europe: case studies [Text] / G. Savini, A. Afonso, P. Mellor // Veterinaria Italiana. – 2008. – Vol. 44, № 3. – P. 115–122.
Ветеринариялық энциклопедиялық сөздік [Текст] / Бас ред. С.С. Сандақов. – Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2013. – 640 б.
