ҰСАҚ МАЛДЫҢ БЛЮТАНГ АУРУЫ, ӘЛЕМДЕГІ ЭПИЗООТИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҮШІН МАҢЫЗЫ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-4-1-277-284Ключевые слова:
вирус, эпизоотиялық жағдай, эпидемиологиялық жағдай, Дүниежүзілік жануарлар денсаулығы ұйымыАннотация
Бұл мақалада блютанг ауруының (Bluetongue disease, BTV) этиологиясы, эпидемиологиясы және клиникалық сипаттамалары жан-жақты қарастырылады. Аурудың қоздырғышы –Orbivirus туысына жататын Bluetongue вирусы, негізінен Culicoides тұқымдасына жататын қан сорғыш шағатын жәндіктер арқылы беріледі. Ауру негізінен күйіс қайыратын жануарлар, әсіресе қойлар арасында кездеседі және ауыр клиникалық белгілермен, жоғары өлім-жітіммен сипатталады.
2024–2025 жылдардағы халықаралық эпизоотиялық жағдайларды саралау нәтижесінде BTV-дің серотиптері - әсіресе BTV-3 және BTV-8-Еуропа елдерінде (Ұлыбритания, Франция, Италия, Болгария) қайтадан өршіп, эпидемиологиялық алаңдаушылық тудыруда. Бұл аймақтарда аурудың кең таралуы қой шаруашылығына елеулі экономикалық залал келтіріп отыр: малдың өлімі, өнімділіктің төмендеуі және халықаралық экспорттық шектеулердің енгізілуі байқалуда.
Қазақстанда блютанг ауруы ресми тіркелмегенімен, соңғы сероэпидемиологиялық зерттеулер оңтүстік облыстарда вирусқа қарсы антиденелердің анықталуын растап отыр. Бұл Республика аумағында BTV айналымының мүмкін екендігін және оның эпизоотиялық тәуекел деңгейінің жоғары екенін көрсетеді. Аурудың таралуына ықпал ететін негізгі факторларға еліміздегі қой мен ешкі санының көптігі, климаттың ыстық әрі құрғақ болуы, шекаралық сауданың белсенділігі мен векторлардың кең таралуы жатады.
Мақалада Қазақстан үшін блютанг ауруының ветеринариялық және экономикалық тұрғыдан маңыздылығы жан-жақты талданып, кешенді алдын алу шаралары ұсынылады. Олардың қатарында-эпидемиологиялық мониторинг, мақсатты вакцинация, векторларды жою, ветеринариялық қадағалау мен ақпараттық-түсіндіру жұмыстары бар. Бұл ұсыныстар республикадағы мал шаруашылығын қорғауға және экспорттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған.
Библиографические ссылки
Zhigailov, A.V. Risk assessment for bluetongue virus spread in Kazakhstan [Text] / Ostapchuk, Y.O., Perfilyeva, Y.V., Abdolla, N., Matseva, E.R., Naizabayeva, D.A., Kuatbekova, S., Mashzhan, A., Nizkorodova, A.S., Berdygulova, Zh.A., Skiba, Y.A., Mamadaliyev, S.M. // Fundamental and Experimental Biology. – 2022. – Issue 106(2). – p. 71–81. – DOI: 10.31489/2022bmg2/71-81.
Zhigailov, A. Identification and characterization of bluetongue virus in Culicoides spp. and clinically healthy livestock in southeastern Kazakhstan [Text] / et al. // Elsevier (via PubMed). – 2022. – DOI: (see PubMed).
Prevalence of bluetongue and the distribution of Culicoides species in northern and southern regions of Kazakhstan in 2023–2024 [Text] // Frontiers in Veterinary Science. – 2025. – DOI: 10.3389/fvets.2025.1559636.
Bluetongue virus serotype 3 and Schmallenberg virus in Culicoides biting midges, Western Germany, 2023 [Text] // Emerging Infectious Diseases. – 2024. – Vol. 30, No. 7. – DOI: (as per CDC).
UK Government – Department for Environment, Food & Rural Affairs. 15 March 2024: updated outbreak assessment for bluetongue virus in Europe [Text] // GOV.UK. – 2024.
Thousands of bluetongue cases reported overseas within the space of months [Text] // Farmers Guardian. – 2024.
Bluetongue disease | Animal disease situation [Text] // Friedrich Loeffler Institut (Germany). – 2023/24. – Information bulletin on BTV.
Bluetongue and epizootic haemorrhagic disease: three emergence events in Europe [Text] // CIRAD Press Release. – 2024.
EU watchdog approves new vaccines against bluetongue [Text] // Phys.org / AFP. – 2025.
Bluetongue cases spread across Europe [Text] // British Agriculture Bureau. – 2024.
Protection against bluetongue – Paul Ehrlich Institut designates three vaccines … [Text] // Paul Ehrlich Institut News Item. – 2024.
Bluetongue virus serotype 12 in sheep and cattle in the Netherlands in 2024 – a BTV serotype reported in Europe for the first time [Text] // PubMed. – 2024.
Gong, Q.-L. Seroprevalence and risk factors of the bluetongue virus in cattle in China from 1988 to 2019: a comprehensive literature review and meta-analysis [Text] / Wang, Q., Yang, X.-Y., Li, D.-L., Zhao, B., Ge, G.-Y., Zong, Y., et al. // Frontiers in Veterinary Science. – 2021. – Vol. 7. – Art. 550381. – DOI: 10.3389/fvets.2020.550381.
Koltsov, A. Identification and characterization of bluetongue virus serotype 14 in Russia [Text] / Tsybanov, S., Gogin, A., Kolbasov, D., Koltsova, G. // Frontiers in Veterinary Science. – 2020. – Vol. 7. – Art. 26. – DOI: 10.3389/fvets.2020.00026.
Thabet, S. Potential mechanisms underlying bluetongue virus emergence and spread [Text] / Lajnef, R. // Frontiers in Virology. – 2024. – Vol. 4. – Art. 1448192. – DOI: 10.3389/fviro.2024.1448192.
Durand, B. Anatomy of bluetongue virus serotype 8 epizootic wave, France, 2007–2008 [Text] / Zanella, G., Locatelli, C., Le Dréan, E., Biteau-Coroller, F., Guis, H., et al. // Emerging Infectious Diseases. – 2010. – Vol. 16, No. 12. – p. 1859–1867.
Rao, P.P. Bluetongue: aetiology, epidemiology, pathogenesis, diagnosis and control [Text] / Hegde, N.R., Singh, K.P., Putty, K., Hemadri, D., Maan, N.S., Mertens, P.P.C. // In: Emerging and Re-emerging Infectious Diseases of Livestock / ed. by J. Bayry. – Springer. – 2017. – p. 3–54.
Purse, B.V. Climate change and the recent emergence of bluetongue in Europe [Text] / Mellor, P.S., Rogers, D.J., Samuel, A.R., Mertens, P.P.C. // Nature Reviews Microbiology. – 2005. – Vol. 3. – p. 171–181. – DOI: 10.1038/nrmicro1090.
Maan, S. Molecular epidemiology and phylogenetic analysis of bluetongue virus [Text] / Mertens, P.P.C., Maan, N.S. // Virus Research. – 2016. – Vol. 223. – p. 58–66. – DOI: 10.1016/j.virusres.2016.05.013.
Wilson, A.J. Transmission and control of bluetongue virus in Europe [Text] / Mellor, P.S. // Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences. – 2009. – Vol. 364. – p. 2669–2681. – DOI: 10.1098/rstb.2009.0103.
