ОРАЛ ҚАЛАСЫНЫҢ АУМАҒЫНДАҒЫ ӨСІМДІК ЖАМЫЛҒЫСЫНЫҢ АУДАНЫНЫҢ ДИНАМИКАСЫН ҚАШЫҚТЫҚТАН ЗОНДТАУ ӘДІСТЕРІ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ
Ключевые слова:
урбанизация, вегетациялық индекс, Жерді қашықтықтан зондтау, қаланың жасыл екпелері, ғарыштық түсірістер, мониторингАннотация
Берілген зерттеу жұмысы Орал қаласының аумағындағы өсімдік жамылғысының 1999-2025 жылдар аралығындағы динамикасын Қашықтықтан зондтау (Landsat миссияларының мәліметтері) және NDVI вегетациялық индексін әдістерін қолданып талдайды. Қашықтықтан зондтау жұмыстары өсімдік жамылғысының кеңістіктік таралу динамикасын жылдар бойы объективті бақылауға мүмкіндік береді. Бұл әдіс қалалық жасыл аумақтардың сапасы мен ауданының өзгеруін тез және үнемді бағалап, оларды тиімді басқаруға негіз бола алады. Ғарыштық түсірістерді талдау негізінде қала аумағындағы өсімдік жамылғысының ауданының өзгеруніңі үш айқын даму кезеңін анықтауға болады: белсенді деградация (1999-2010 ж.ж.), онда өсімдік жамылғысының ауданының үлесі 18,9%-дан 13,9%-ға дейін төмендеген. Тұрақтану кезеңі (2010-2020 ж.ж.) және 2020-2025 ж.ж. бойынша ғарыштық түсірістер негізінде байқалған қалпына келу кезеңі. Аталған кезеңде жасыл аумақтардың үлесі 26,2%-ға дейін артқанын көруге болады. Бұл оң динамика қала әкімдігінің «Саябақтар мен скверлер дирекциясын» құру сияқты ұйымдастырылған көгалдандыру шараларымен байланысты.
Зерттеу бір тұрғынға шаққандағы жасыл аумақтың жоғары көрсеткіші (536,5 м²) негізінен қаланың әкімшілік шекарасына кіретін табиғи жайылмалы ормандар мен далалық алқаптарға байланысты екенін, ал рекреациялық аймақтардың әлі де шектеулі екенін атап өтеді. Нәтижелер қалалық жасыл инфрақұрылымды жоспарлау мен басқару үшін пайдалы болып табылады.
Библиографические ссылки
Рахымбердина, М.Е. Ғарыштық суреттер бойынша Өскемен қ. Жасыл желектерінің жағдайын мониторингілеу [Мәтін] / М.Е.Рахымбердина, Ә.М.Мұрзағалиева, Ж.А.Асылханова [және басқалар] // ШҚТУ хабаршысы. – Өскемен.2023 ж. С. 163-171. DOI: https://doi.org/10.51885/1561-4212_2023_3_163.
Ионова, М.Н. Применение дистанционного зондирования для мониторинга зеленых насаждений города Якутска [Мәтін] / М.Н.Ионова, Ж.Ф.Дегтева //Вестник СВФУ. Серия «Науки о земле. – 2020. №4 (20). – С.57-64. DOI: https://doi.org/10.25587/SVFU.2020.20.4.003.
Орлова, М.А. Дендрофлора улиц центральной части города Уральска: флористический состав, озеленение и защита [Мәтін] / М.А.Орлова, М.В.Мамышева // Spiraeanthus. 2024;(1). – С.204-208. https://doi.org/10.71130/spir-2024-1-210-214.
Сизов, А.П. Мониторинг и охрана окружающей среды [Мәтін] / А.П.Сизов, О.М.Антонова.–Москва: МИИГАиК, 2018. – 22 с.
Волгин, Д.А. Особенности применения методики монииторинга состояния городских зеленых насаждений по данным дистанционного зондирования земли (ДДЗ) [Мәтін] / Д.А.Волгин // Школа науки. Москва 2022. – С.15-16.
Никитина, А.Д.Картографирование динамики растительного покрова территории национального парка «Куршская коса» по материалам космической съемки ALOS и Sentinel-2 [Мәтін] / А.Д.Никитина, С.В.Князева, Е.А.Гаврилюк [и др] // Вопросы лесной науки, Т2 (3), 2019. – С. 1-21. https://doi.org/10.31509/2658-607х-2019-2-3-1-21
Тесаловский, А.А. Система мониторинга зеленых насаждений на урбанизированных территориях [Мәтін] / А.А.Тесаловский, Н.В.Анисимов // Московский экономический журнал. 2023. №1. С.71-80. https://doi.org/10.55186/2413046Х_2023_8_1_34
Вишнякова, С.В. Рекреационный потенциал зеленых зон [Мәтін] / С.В.Вишнякова, Т.И.Фролова. – Екатерингбург: РИО УГЛТУ, 2019. – 84 с.
Утегенов И.У., Муканов Б. Анализ развития парков в городе Уральск // Мировая наука. 2020. №11 (44).
Максимов, М.М. Мониторинг площадей и состояния зеленых зон городов по данным дистанционного зондирования Земли (на примере г. Минска) [Мәтін] / М.М. Максимов, Д.М. Курлович // ГИС-технологии в науках о Земле [Электронный ресурс] : материалы конкурса ГИС-проектов студентов и аспирантов УВО Республики Беларусь, проведенного в рамках празднования Международного Дня ГИС 2016, Минск, 16 ноябр. 2016 г. / редкол. : Д.М. Курлович (отв. ред.) [и др.]. – Минск : БГУ, 2016. – С. 22-26.
Kennedy, Nazombe Monitoring and assessment of urban green space loss and fragmentation using remote sensing data in the four cities of Malawi from 1986 to 2021[Мәтін] /K. Nazombe, Odala Nambazo //Scientific African 20(1):e01639. March 2023. DOI:10.1016/j.sciaf.2023.e01639.
Нургалиева, Г.Ж. Оценка городских зеленых насаждений города Актобе с точки зрения восприятия местного населения [Мәтін] / Г.Ж.Нургалиева, А.М.Сергеева, А.Б.Хамит [и др] // География және су ресурстары. 2024. №4. С.93-103. . https://doi.org/10.55764/2957-9856/2024-4-93-103.43
Khaled, Abubakr Ali Abutaleb Estimating urban greenness index using remote sensing data: A case study of an affluent vs poor suburbs in the city of Johannesburg [Мәтін] /Khaled Abubakr Ali Abutaleb, Marko Freddy Mudede, Nsalambi Nkongolo //The Egyptian Journal of Remote Sensing and Space Science 24(2). July 2020. DOI:10.1016/j.ejrs.2020.07.002.
Кулакова С.А. Оценка состояния зеленых насаждений города [Мәтін] / С.А.Кулакова // Географический вестник. 2012. №4 (23).
Kashirina, E. Оценка уровня озеленения г. Севастополя по данным дистанционного зондирования земли (assessing sevastopol greenery level using remote sensing) [Мәтін] / E. Kashirina, А. Novikov, E.Golubeva //Monitoring systems of environment. 10.33075/2220-5861-2020-2-108-116. (2020).
Баймаганбетова Г.А., Данные дистанционного зондирования Земли для оценки состояния зеленых насаждений г. Астана [Мәтін] / Г.А.Баймаганбетова, Е.И.Голубева М.В.Зимин. // Материалы 6-й Всероссийской (с международным участием) конференции «Аэрокосмические методы и геоинформационные технологии в лесоведении, лесном хозяйстве и экологии», ИКИ РАН. – М., 2016. С. 88–91.
Сисей, Ф.К., Расчет индекса NDVI по данным дистанционного зондирования Земли и проведение на его основе геоанализа с целью определения границ, площади и изменения зеленых насаждений [Мәтін] / Ф.К.Сисей, А.В.Орловский //Научный Лидер. 2022. №10 (55).
Рунова, Е.М. Анализ динамики вегетационного индекса зеленых насаждений городов Иркутской области в период вегетационой активности [Мәтін] / Е.М.Рунова, О.А.Степанова // Journal of Agriculture and Environment. — 2024. — №1 (41). DOI: 10.23649/JAE.2024.41.11
Трубина, Л.К. Инвентаризация городских зеленых насаждений средствами ГИС [Мәтін] / Л.К. Трубина, О.Н. Николаева, П.И. Муллаярова [и др] // Вестник Сибирского государственного университета геосистем и технологий (СГУГиТ). - 2017. - № 3. - С. 107-118.
Ionova M. Remote sensing of green spaces of northern cities on the example of the Yakutsk city park [Мәтін] / M. Ionova // Arctic XXI century. 2020;(2):3-20. (In Russ.)
