ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖАНУАРЛАРДЫҢ ТОПАЛАҢ ІНДЕТІНІҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-4-2-205-216Ключевые слова:
эпизоотиялық бақылау, корреляциялық талдау, иммуноферменттік талдау, вакцина, антиденелер титріАннотация
Сібір жарасы – сыртқы ортада жоғары тұрақтылығымен және жануарлар мен адамдарды бірдей зақымдау қабілетімен ерекшеленетін ең қауіпті жұқпалы аурулардың бірі. Бұл ауру табиғи-ошақтық инфекцияларға жатады және биологиялық қауіптің маңызды факторы болып қала береді, әсіресе мал шаруашылығы қарқынды дамыған өңірлерде өзекті болып табылады. Қоздырғыштың таралуы ауыл шаруашылығына да, сондай-ақ қоғамдық денсаулық сақтау жүйесіне де елеулі салдарлар туындатуы мүмкін.
Қазақстанда топалаң індеті жыл сайын жануарлар мен адамдар арасында тіркеліп, бұл айтарлықтай экономикалық шығын мен адам өліміне әкеліп отыр. Сол себепті, жұмыстың мақсаты 2019-2023 жылдар аралығында Қазақстан Республикасының барлық өңірлерінде осы індеттің тіркелуіне мониторинг жүргізу, сонымен бірге ауыл шаруашылығы жануарларының топалаң індетінің алдын алу үшін қолданылатын қазақстандық биологиялық препараттардың иммуногендік сипаттамаларын зерттеу болды. Зерттеу барысында аналитикалық, мониторингтік, статистикалық әдістер қолданылда және жануарларға вакцина еккеннен кейінгі антиденелердің нақты титрлерін анықтау үшін серологиялық зерттеулер жүргізілді. 2019-2023 жылдар аралығында жүргізілген мониторингтік зерттеулер нәтижесінде Қазақстанда топалаң індетінің екі «белсенді» ошағы анықталып, оның бірі – оңтүстік өңірде (Жамбыл және Түркістан облыстары) ал екіншісі - солтүстік өңірде екендігі белгілі болды (Қостанай, Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан және Ақмола облыстары). Жүргізілген зерттеу нәтижелері республика бойынша топалаң індетінің эпизоотиялық ошақтарының дамуы мен таралуына болжам жасауға және аурудың алдын алу үшін вакциналар егудің тиімді әдістерін әзірлеуге мүмкіндік береді.
Библиографические ссылки
Чукаева, Т.С. Сибирская язва и риски болезни в Республике Казахстан [Текст] / Чукаева, Т.С. // 2022. Биобезопасность и Биотехнология, № 11, с. 22-29 https://journal.biosafety.kz/ jour/article/view/31/29
Джусупова, Г. Что скрывает Минсельхоз: эксперт сделал жуткие прогнозы по сибирской язве в Казахстане [Текст] / Джусупова // 2023. https://baigenews.kz/chto-skryvaet-minselhoz-ekspert-sdelal-zhutkie-prognozy-po-sibirskoy-yazve-v-kazahstane_163407/
Сущих В.Ю., Юсупов, М.Р., Дюсенов С.М., Канатов Б., Каримов А.А. Анализ вспышки сибирской язвы на территории Акмолинской области Казахстана [Текст] / Сущих, В.Ю., Юсупов М.Р., Дюсенов С.М., Канатов Б., Каримов А.А. // 2023. Нормативно-правовое регулирование в ветеринарии. № 1, с. 48-50https://ilvm.elpub.ru/jour/article/view/517
Шамшит, Ш. Сибирская язва: как по бороть ее в Казахстане окончательно [Текст] / Шамшит, Ш. // 2023. https://baibolsyn.kz/ru/stati/sibirskaya-yazva-kak-poborot-ee-v-kazahstane-okonchatelno/
Alam, M.E., Kamal, M.M., Rahman, M., Kabir A., Islam M.S., Hassan J. Review of anthrax: A disease of farm animals. Journal of Advanced Veterinary and Animal Research [Теxt] / Alam M. E., Kamal M. M., Rahman M., Kabir A., Islam M. S., Hassan // 2022. Vol. 9(2), 323. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9298093/
Nizkorodova A., Maltseva E., Berdygulova Z., Naizabayeva D., Skiba Y. Review and analysis of anthrax diagnostic tools on the territory of Eurasian Economic Union [Теxt] / Nizkorodova A., Maltseva E., Berdygulova Z., Naizabayeva D., Skiba // 2023. Eurasian Journal of Applied Biotechnology, Vol.4, р. 10–20. https://www.biotechlink.org/index.php/journal/ article/view/487
Сущих В.Ю., Юсупов М.Р., Дюсенов С.М., Канатов Б., Каримов А.А. Анализ вспышки сибирской язвы на территории Акмолинской области Казахстана [Текст] / Сущих В.Ю., Юсупов М.Р., Дюсенов С.М., Канатов Б., Каримов А.А. // 2023. Нормативно-правовое регулирование в ветеринарии. № 1, С. 48-50.https://ilvm.elpub.ru/jour/article/view/517/512
Mamatkulova, N. M., Zholdoshev, S. T., &Utepbergenova, G. A. Clinical and epidemiological characteristics of the cutaneous anthrax in the south of Kyrgyzstan [Теxt] / Mamatkulova, N. M., Zholdoshev, S. T., &Utepbergenova // 2022. In Dela Press Conference Series: Medical Sciences No. 1, p. 8-16 https://dpcsms.delapress.com/index.php/dpcsms/article/view/144
Zorigt, T., Ito, S., Isoda, N., Furuta, Y., Shawa, M., Norov, N., et al. Risk factors and spatio-temporal patterns of livestock anthrax in Khuvsgul Province [Теxt] / Zorigt, T., Ito, S., Isoda, N., Furuta, Y., Shawa, M., Norov, N. // 2021. Mongolia.PLoS ONE, Vol.16(11), e0260299 https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0260299
Railean, V., Sobolewski, J., Jaśkowski, J. M. Anthrax in one health in Southern and Southeastern Europe-the effect of climate change [Теxt] / Railean, V., Sobolewski, J., Jaśkowski, J. M. // 2023. Veterinary Research Communications, 1-10. https://link.springer.com/article/10.1007/s11259-023-10238-3
Kozytska, T., Bassiouny, M., Chechet, O., Ordynska, D., Galante, D., Neubauer, H., Wareth, G. Retrospective Analysis of Official Data on Anthrax in Europe with a Special Reference to Ukraine [Теxt] / Kozytska, T., Bassiouny, M., Chechet, O., Ordynska, D., Galante, D., Neubauer, H., Wareth, G. // 2023. Microorganisms. Vol. 11(5), 1294 https://www.mdpi.com/2076-2607/11/5/1294
Viriyapong R. Global dynamics, optimal control and cost-effectiveness analysis for anthrax transmission model in animal populations with vaccination and sanitation [Теxt] / Viriyapong R. // 2022. Journal of Biological SystemsVol.30, №04,р.857-885 https://www.worldscientific.com/ doi/abs/10.1142/ S0218339022500310
Suchshikh, V., Karimov, A., Yussupov, M., Aitzhanov, B., Abutalip, A., Mussayeva, A., Yegorova, N., Mamanova, S., Kanatov, B. [Теxt] / Suchshikh, V., Karimov, A., Yussupov, M., Aitzhanov, B., Abutalip, A., Mussayeva, A., Yegorova, N., Mamanova, S., Kanatov, B. // 2023. Effectiveness of different means of disinfection against soil foci of anthrax (Bacillus anthracis) burials at a depth of up to 3.5 m: an experimental study. Caspian Journal of Environmental Sciences, Vol. 21(4), p. 893-902. https://www.proquest.com/openview/43177f82290a47cfe9165c254154f04a/1?pq-origsite=gscholar &cbl=2030025)
Sarker, M. S. A., Shahid, M. A. H., Rahman, M. B., &Nazir, K. N. H. An integrated model for anthrax-free zone development in developing countries [Теxt] / Sarker, M. S. A., Shahid, M. A. H., Rahman, M. B., &Nazir, K. N. H. // 2023. Journal of Infection and Public Health,Vol.16, 141-152.https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1876034123003635
Осторожно сибирская язва! 2023. https://www.gov.kz/memleket/entities/pavlodaraksu/press/ article/details/ 135020?lang=ru
Государственный реестр ветеринарных препаратов и кормовых добавок (по состоянию на 10 февраля 2023 года). 2023. https://www.gov.kz/uploads/2023/2/22/61d73813a47434817a49357 fee70e992_original.5233396.pdf
Sushma, B., Shedole, S., Suresh, K. P., Leena, G., Patil, S. S., Srikantha, G. An Estimate of Global Anthrax Prevalence in Livestock [Теxt] / Sushma, B., Shedole, S., Suresh, K. P., Leena, G., Patil, S. S., Srikantha, G. // 2021. A Meta-analysis. Vet World. Vol. 14(5), р. 1263-1271https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8243666/
Otieno, F.T., Gachohi, J., Gikuma-Njuru, P., Kariuki, P., Oyas, H., Canfield, S. A., et al. Modeling the spatial distribution of anthrax in southern Kenya [Теxt] / Otieno, F. T., Gachohi, J., Gikuma-Njuru, P., Kariuki, P., Oyas, H., Canfield, S. A. // 2021. PLoSNegl Trop Dis Vol.15(3), e0009301 https://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371/journal.pntd.0009301
Абдрахманов, С. К., Муханбеткалиев, Е. Е., Китапбай, Т. Влияние вида почвы на эпизоотический процесс сибирской язвы в северных и центральных регионах Казахстана [Текст] / Абдрахманов, С. К., Муханбеткалиев, Е. Е., Китапбай, Т. // 2019. Сборник научных трудов КНЦЗВ. Т. 8, № 2, с. 94-99. http://skniig.ru/page.php?115
Kinkpe, L., Аwais, S., Solevo, M., Akpo, Y., Faiz, U. R., Attakpa, E.,Haidar, A., Gbongbon C., Djegui. F. Prevalence and Impact of Anthrax on Cattle Production in the Municipality of Boukoumbé in Northern Benin [Теxt] / Kinkpe, L., Аwais, S., Solevo, M., Akpo, Y., Faiz, U. R., Attakpa, E.,Haidar, A., Gbongbon C., Djegui. F. // 2022. Journal of Xi’an Shiyou University, Natural Science Edition, Vol. 18, Iss.12, р. 152-162 https://www.xisdxjxsu.asia/V18I12-15-1.pdf
