ЖАНУАРЛАРДЫҢ ҚАРАСАН ІНДЕТІНІҢ ҚР АУМАҒЫНДА 2015-2024 ЖЫЛДАРЫ ТАРАЛУЫНЫҢ ІНДЕТТАНУЛЫҚ СИПАТЫ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-4-2-80-92%20Аннотация
Қазақстан Республикасын аумағындағы қарасан індеті бойынша он жылдық кезеңдегі эпизоотиялық жағдайды талдау (2015-2024 жж.) жануарлардың жіті індетті ауруларының тіркелген ошақтарының жалпы санынан (1864 ошақ), 412 ошақтың (22,1 %) қарасанға тиесілі екенін анықтауға мүмкіндік берді, бұл жануарлардың инфекциялық патологиясындағы қарасанның эпизоотологиялық тұрғыдан маңыздылығын сипаттайды. Індет таралуының кеңістіктік және уақыттық ерекшеліктері анықталды. Қарасанның ең жоғары белсенділігі күз айларында, әсіресе қараша айында болды, бұл айда 2020-2024 жылдардағы барлық тіркелген ошақтардың 32,2% орын алды, бұл жағдай аурудың маусымдық белсенділігін ескере отырып, алдын алу шараларына түзету енгізу, соның ішінде вакцина егу мерзімдерін оңтайландыру қажеттілігін көрсетеді. Осы 10 жыл ішіндегі эпизоотиялық үрдісті бақылау барысында эпизоотияның кезеңділігі анықталмаған. ҚР аумағында қарасанның ошақтылық көрсеткіші орта есеппен 1-ден 3 басты құрады, бұл аталған індеттің аса жұқпалы еместігін көрсетеді. Эпизоотиялық жағдайдың шиеленісін зерделеу арқылы ҚР аумағының 35,3% -ын алып жатқан 6 облыс (БҚО , ШҚО, Ақтөбе, Жамбыл, Алматы және Павлодар) жоғары шиеленіс аймағына жатқызылғаны, 8 облыста (47,1 %) төменгі шиеленіс байқалғаны және тек үш облыс (17,6 %) — Маңғыстау, Түркістан және Ұлытау облыстары қарасан індетінен таза аймақтар екені анықталды. ҚР аумағын қарасан індетінің шиеленісі бойынша аймақтарға бөлу алдын алу іс-шараларын (вакцина егу, санитарлық бақылау, жайылымдарды бақылау) басым салаларға шоғырландыруға мүмкіндік береді. Үш облыста қарасан індетінің тіркелмеуі бұл аймақтарда күшейтілген вакцинациясыз, жоспарлы зерттеулер және бақылап отыру арқылы қолайлылықты қамтамасыз ету мүмкіндігін көрсетеді. Осы зерттеулердің нәтижелері Қазақстан Республикасында қарасанның алдын алу және жою стратегиясын әзірлеу кезінде, сондай-ақ нақты табиғи-географиялық өңірлер жағдайында ветеринариялық-санитариялық шараларды жүргізу үшін пайдаланылуы мүмкін.
Библиографические ссылки
Эмфизематозный карбункул выявлен в хозяйстве Карагандинской области // Eldala.kz, 2022. URL: https://eldala.kz/novosti/zhivotnovodstvo/12531-emfizematoznyy-karbunkul-vyyavlen-v-hozyaystve-karagandinskoy-oblasti (дата обращения: 07.08.2025).
Инфекция или вакцина: в ЗКО не могут установить, что косит домашний скот // Zakon.kz, 2023. URL: https://www.zakon.kz/stati/6412967-infektsiya-ili-vaktsina-v-zko-ne-mogut-ustanovit -chto-kosit-domashniy-skot.html (дата обращения: 07.08.2025).
Эмфизематозный карбункул обнаружили у скота в Актюбинской области // Inform.kz, 2025. URL: https://www.inform.kz/ru/emfizematozniy-karbunkul-obnaruzhili-u-skota-v-aktyubinskoy-oblasti-3edf56 (дата обращения: 07.08.2025).
Карбункул обнаружили у крупного рогатого скота в Актюбинской области // Informburo.kz, 2023. URL: https://informburo.kz/novosti/karbunkul-obnaruzili-u-krupnogo-rogatogo-skota-v-aktyubinskoi-oblasti (дата обращения: 07.08.2025).
Абдрахманов К.Ж., Амантаев М.Д. и др. Эпизоотологический анализ распространения эмфизематозного карбункула животных в Казахстане [Текст] / Абдрахманов К.Ж., Амантаев М.Д. // Ветеринария. – 2021. – №5. – С. 23–27.
Ергалиев С.Ж., Баймагамбетов Б.А. Характеристика эпизоотической обстановки по эмкару на территории РК [Текст] / Ергалиев С.Ж., Баймагамбетов Б.А. // Вестник НАО «КазАТУ». – 2022. – №4(67). – С. 91–97.
Бакулов H.A., Книзе A.B., Котляров В.М. Методические рекомендации по ведению эпизоотологического мониторинга экзотических особо опасных и малоизученных болезней животных. [Текст] / Бакулов H.A., Книзе A.B., Котляров В.М. // Покров. ВНИИВВиМ, 2005, С.26-50.
Hussain R, Ehtisham-Ul-haque S, Khan I, Jabeen G, Siddique AB, Ghaffar A, et al. Clinico-hematological, patho-anatomical and molecular based investigation of blackleg disease in Cholistani cattle Pakistan [Теxt] / Hussain R, Ehtisham-Ul-haque S, Khan I, Jabeen G, Siddique AB, Ghaffar A // J Agric Sci. (2021) 58:1017–25.doi: 10.21162/PAKJAS/21.12
Министерство сельского хозяйства РК. Отчет о состоянии эпизоотической ситуации в Республике Казахстан за 2015–2024 гг [Текст] / Нур-Султан, 2025.
Blokhin AA, Toropova NN, Burova OA, Iashin IV, Zakharova OI. Blackleg in Cattle in the Irkutsk Region.Front [Теxt] / Blokhin AA, Toropova NN, Burova OA, Iashin IV, Zakharova OI. // Vet Sci. 2022 May 12;9:872386. doi: 10.3389/fvets.2022.872386. eCollection 2022.PMID: 35647103 Free PMC article.
Капустин А.В. Эпизоотология и профилактика клостридиозов крупного рогатого скота [Текст] / А.В. Капустин / Т.И. Алипер // Единый мир – единое здоровье. Материалы межд. вет. конгресса. - 2017. - С. 106-108.
Максимович В.В. и др. Эпизоотология и инфекционные болезни [Текст] / Максимович В.В. // Учебное пособие. — Минск : ИВЦ Минфина, 2017.- С.431-435.
Айтжанов Б.Д. Эффективность метода иммунофлоресценции при выявлении возбудителей и специфических антител эмфизематозного карбункула и злокачественного отека крупного рогатого скота и овец [Текст] / Айтжанов Б.Д.// Дисс.канд.вет.наук Алматы,1986.-142с.
Minett F.C. Pathogenesis of black quarter; tissue damage and spore latency [Теxt] / Minett F.C. // The Journal of Comparative Pathology and Therapeutics, v.58, p.201-209, 1948a.
Rychener L. et al. Clostridium chauvoei, an evolutionary dead-end pathogen. Frontiers in Microbiology [Теxt] / Rychener L. // v.8, p.1-13, 2017. Availablefrom:https: //www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28649238>.Accessed: Jan. 26, 2018. doi: 10.3389/fmicb. 2017.01054.
Колесникова Ю.Н. Этиология анаэробных инфекций у крупного рогатого скота и сравнительная характеристика выделенных штаммов клостридий [Текст] Колесникова Ю.Н., Пименов Н.В., Капустин А.В. // Russian Journal of Agricultural and Socio-Economic Sciences - 8(56) - 2016. - C. 39-48.
Завертяева О.И. Эмфизематозный карбункул: эпизоотология, диагностика, профилактика [Текст] / Завертяева О.И. // Российский ветеринарный журнал – 2020. – №4. – С. 12–16.
OIE (WOAH). Manual of Diagnostic Tests and Vaccines for Terrestrial Animals. Chapter: Clostridial diseases [Теxt] / Paris, 2021.
Shuklin S.V. et al. Retrospective analysis of clostridial infections in cattle. – Veterinary Microbiology [Теxt] / Shuklin S.V.// 2022. – Vol. 262. – P. 108–114.
Ивашкин В.П. Клостридиозы животных: современные подходы к контролю и профилактике [Текст] / Ивашкин В.П. // Ветеринария и кормление. – 2020. – №6. – С. 38–42.
Guyassa, C. A Short Review on Blackleg in Ruminants. Austin J. Vet. Sci. Anim. Husb. 2022, 9, 1091. doi:10.26420/austinjvetscianimhusb.2022.1091.
