БҚО СУ АЙДЫНДАРЫНДАҒЫ ИХТОПАРАЗИТТЕРДІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ЭПИЗООТОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЗЕРТТЕУ
DOI:
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-4-2-174-183Аннотация
Берілген зерттеу Батыс Қазақстан облысы су айдындарында мекендейтін шаруашылық маңызы бар балық түрлерінің паразитологиялық жағдайын кешенді бағалауға бағытталды. Зерттеу нысаны ретінде Кіші Быковка су қоймасы, Барбастау өзені, Гремячий тоғаны және Круглое көлінен алынған сазан (Cyprinus carpio), шортан (Esox lucius), қызылқанат (Scardinius erythrophthalmus), мөңке (Carassius auratus gibelio) және көксерке (Sander lucioperca) балықтары қарастырылды.
Зерттеу барысында морфологиялық және микроскопиялық әдістер қолданылып, әртүрлі маусымдарда жиналған 250–300 балық үлгісі зерттелді. Алынған нәтижелер су температурасының маусымдық өзгерісі паразиттік инвазия деңгейіне тікелей әсер ететінін көрсетті: жаз мезгілінде инвазия ең жоғары (74,2%), ал қыс кезінде ең төмен (31,6%) болды. Паразиттік топтардың таралу динамикасы Trematoda мен Monogenea жылы кезеңде, ал Cestoda мен Nematoda суық кезеңде басым екенін анықтады. Әртүрлі балық түрлеріндегі инвазия деңгейлері олардың экологиялық орны мен физиологиялық ерекшеліктеріне байланысты айтарлықтай өзгерді: ең жоғары көрсеткіш сазанда (72,5%), ал ең төменгісі шортанда (58,4%) тіркелді. Зерттеу нәтижелері БҚО су айдындары үшін тұрақсыз эпизоотологиялық жағдайды көрсетіп, паразиттік аурулардың созылмалы сипатта таралу қаупін дәлелдейді. Бұл мәліметтер балық шаруашылығында профилактикалық және ветеринарлық-санитарлық шараларды тұрақты жүргізудің қажеттілігін айқындайды.
Библиографические ссылки
Abdybekova A. M., Abdibayeva A. A., Popov N. N., Zhaksylykova A. A., Barbol B. I., Bozhbanov B. Zh., Torgerson P. R. Helminth parasites of fish of the Kazakhstan sector of the Caspian Sea and associated drainage basin // Helminthologia. – 2020. – Vol. 57, № 3. – P. 241–251. https://doi.org/10.2478/helm-2020-0030
Қырықбаева А. Орал–Көшім суару-суландыру жүйесінен алынған балықтарды сезімдік және инвазиялық зерттеу нәтижелері // Ғылым және білім. – 2023. – № 4. – Б. 32–39. http://hdl.handle.net/123456789/2759
Ақатова Р., Нургалиев Б., Байтлесов Е., Жумабаев А.
Орал қаласының сауда объектілерінде сатылатын балықтардың сапалық қауіпсіздігі // Ғылым және білім (GBJ). – 2025. – Т. 1, № 3 (80). – Б. 197–205.
https://doi.org/10.52578/2305-9397-2025-3-1-197-205
Abdybekova A. M., Assylbekova S. Zh., Abdibayeva A. A., Zhaksylykova A. A., Barbol B. I., Aubakirov M. Zh., Torgerson P. R. Studies on the population biology of helminth parasites of fish species from the Caspian Sea drainage basin // Journal of Helminthology. – 2021. – Vol. 95. – P. 1–10. https://doi.org/10.1017/S0022149X21000112
Tokpan S. S., Shabdarbaeva G. S., Shalmenov M. Sh., Ibazhanova A. S., Akibekov O. S., Balgimbayeva I. A. The parasite fauna in fish from the Kazakhstan portion of the Caspian Sea // AACL Bioflux. – 2020. – Vol. 13, № 6. – P. 3251–3258. https://bioflux.com.ro/docs/2020.3251-3258.pdf
Барбол Б. И., Сатыбалдиева Г. К., Шарахметов С. Е., Аубакирова М. О., Кабдолов Ж. Р., Джусупбекова Н. М., Жанабергенов А. О., Шупшибаев К. К., Утарбаева А. Ш., Бекпергенова Ж. Б. Паразитофауна промысловых рыб водоемов Северного Казахстана // Experimental Biology. – 2023. – Т. 96, № 3. – С. 35–44. https://bb.kaznu.kz/index.php/biology/article/view/2112
Укушева Т. К. Изучение распространения паразитических червей в водоёмах Казахстана // Вестник Жетысу университета. – 2023. – № 4 (109). – С. 112–118. https://journal.zhetysu.edu.kz/index.php/home/article/download/23/26/584
Әбдірешов С. Н., Баримбекова Г. Б. Паразитические черви рыб и их влияние на физиологическое состояние гидробионтов // Вестник Жетысу университета. – 2023. – № 4 (109). – С. 98–105. https://journal.zhetysu.edu.kz/index.php/home/article/download/24/5/537
Zhazina K., Uakhit R., Lider L., Bekenova A., Valeeva D., Kiyan V. Foodborne Helminths in Imported Fish: Molecular Evidence from Fish Products in the Kazakhstan Market // Foods. – 2025. – Vol. 14, № 20. – P. 3466. https://doi.org/10.3390/foods14203466
Сулейманов Ф. И., Агасиев А. Ш., Суйя Е. В. Мониторинг инвазированности гельминтами у пресноводных рыб юга Псковской области //Известия Великолукской государственной сельскохозяйственной академии. – 2020. – №. 2. – С. 17-23. https://cyberleninka.ru/article/n/monitoring-invazirovannosti-gelmintami-u-presnovodnyh-ryb-yuga-pskovskoy-oblasti
Наумова А. М. Профилактика паразитарных заболеваний рыб в водоемах комплексного назначения с использованием поликультуры //Современное состояние водных биоресурсов. – 2014. – С. 187-189.
Akibekov O. S., Tokpan S. S., Shalmenov M. Sh. The parasite fauna in fish // KazATU Repository. – 2020. – 15 с.
Yevtushenko A. V. Features of the parasitic system formation in common carp in the aquaculture of the north-eastern and eastern regions of Ukraine //Journal for Veterinary Medicine, Biotechnology and Biosafety. – 2020. – Т. 6. – №. 2. – С. 9-15. https://doi.org/10.36016/JVMBBS-2020-6-2-2
Shalmenov M. Sh. Parasitological studies of ichthyofauna of Kazakhstan reservoirs // WKITU Scientific Reports. – 2021. – № 1. – С. 55–61.
Жәмеңкеев Е. А. Паразитарные болезни рыб и их влияние на рыбное хозяйство Казахстана // Материалы международной конференции. – Семей, 2025. – С. 121–127.
Джакупова Г.С. Экология и устойчивое развитие: паразиты как экологические индикаторы // Учебное пособие. – Алматы: TAU, 2022. – 178 с.
Abdybekova A. M., et al. Helminth parasites of fish … (Full text) // ZORA Repository. – 2020. – 25 p.
Tokpan S. S., Shalmenov M. Sh. Parasitofauna of fish from the Caspian Sea: extended data // WKAU Repository. – 2020. – 18 p.
Sarsembayeva A., Mukanov B., Zholdasbaev S. Molecular identification of monogenean parasites (Dactylogyrus spp.) in carp populations from freshwater reservoirs of Kazakhstan // Journal of Applied Ichthyology. – 2020. – Vol. 36, № 6. – P. 812–819. https://doi.org/10.1111/jai.14039
Абдыбекова А. М., Толепова Г. К., Жумагелдиев А. А., Абдибаева А. А.
Қазақстанның орталық өңірлеріндегі Opisthorchis felineus-пен зарарланған балықтарды ветеринариялық-санитариялық бағалау // Ғылым және білім. – 2023. – № 3. – Б. 100–109.
